श्यामानन्द सिंह ठकुरी नेपाली कला, साहित्य र नाट्य क्षेत्रमा परिचित एक बहुआयामी व्यक्तित्व हुनुहुन्छ उहाँ नेपाली समाजको सच्चा प्रतिनिधि हो जहाँ संघर्ष सिर्जना र समाजप्रेम एकैसाथ पाइन्छ।
साहित्य, चित्रकला, हस्तकला, गीत संगीत, अभिनय नाटक जस्ता विविध विधामा लगनशील भइ उहाँले हाम्रो समाजको लागि एक उदाहरण बन्नु भएको छ । उहाँको योगदान नेपालगञ्ज, बाँके जिल्लासँग मात्र सिमित छैन उहाँ सिंगो नेपाली सांस्कृतिक आन्दोलनका एक प्रतीक हुनुहुन्छ । नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका–९, सरस्वती टोलमा वि.सं. २०१२ साल असार २१ गते जन्मनुभएका ठकुरीले बाल्यकालदेखि नै चित्रकला, हस्तकला, गीत–संगीत, नाटक र सामाजिक विषयमा गहिरो रुचि देखिएको छ । उहाँको परिवार सामान्य आर्थिक अवस्थाबाट गुज्रिरहेको थियो तर उहाँको बाल्यकालदेखि नै सिर्जनात्मक क्षेत्रमा गहिरो रुचि
थियो । सामान्य विद्यालय शिक्षासँगै उहाँ चित्र बनाउने, गीत गाउँने, नाटक हेर्ने र सामाजिक विषयमा चासो राख्ने बालकको रूपमा चिनिनुभयो । उहाँको बाल्यकालमा कला र साहित्यप्रतिको मोह यति प्रबल थियो कि साना साना कागजमा चित्र बनाउने, रंग भर्ने, काठ र माटोबाट विभिन्न आकृति बनाउने जस्ता क्रियाकलाप उहाँको दैनिकी बन्न गएका थिए। यही रुचिले गर्दा उहाँले आफ्नो सम्पूर्ण जीवन कला र समाज सेवामा समर्पित गर्नुभयो ।
श्यामानन्द सिंह ठकुरी नेपाली हस्तकला, चित्रकला र सृजनात्मक गतिविधिमा एकदमै प्रवीण
मानिन्छन् । उहाँको घर आफैं एउटा संग्रहालय हो । नेपालगन्जको सरस्वती टोलमा अवस्थित उहाँको निवासका चारवटा कोठामा उहाँले तयार पारेका सयौं चित्रकलाका कृति, मूर्तिकलाका नमुना, हस्तकला र ऐतिहासिक दस्तावेजहरू सजाइएको छन् । उहाँले दशौं वर्षदेखि यी सिर्जनाहरू संकलन र संरक्षण गर्दै आउनुभएको छ । उहाँको कला एक कला मात्र नभएर फालिएका पलास्टिकलाई कसरी पुनप्रयोग गर्न सकिन्छ भन्ने सिकाई पनि हो । उहाँका दुई पुस्तक प्रकाशित छ्न बर्तमान दर्पण काव्य संग्रह नेपाली र श्यामनन्द कि कबिताय हिन्दी काव्य संग्रह उहाँका कृतिहरूमा सामाजिक यथार्थ, जातीय समानता, धार्मिक सहिष्णुता, राष्ट्रप्रेम र सांस्कृतिक विविधताको गहिरो झल्को पाइन्छ । उहाँले बनाएका कलाकृतिहरू कुनै शैक्षिक प्रशिक्षण विना, केवल अनुभव र आत्मशिक्षाको भरमा सिर्जना गरिएका हुन्, जुन नेपाली कलामा एउटा अनौठो उदाहरण हो । उहाँ एक जादुगर पनि हो उहाँ सङ जादुको कला पनि छ ।
ठकुरीले थुप्रै सडक नाटक लेखन, निर्देशन तथा अभिनय गर्नुभएको छ । उहाँका नाटकहरू सधैं सामाजिक न्याय, लैंगिक समानता, जातीय भेदभाव, भ्रष्टाचार र शैक्षिक चेतनाजस्ता गम्भीर विषयमा आधारित हुन्छन् । उहाँले ’अभागन बने सुहागन’ नामक टेलिसिरियल लेख्नुभएको थियो, जुन नेपाल टेलिभिजनको कोहलपुर केन्द्रबाट प्रसारण भएको थियो । यस टेलिसिरियलमा पनि उहाँ आफैंले अभिनय गर्नुभएको थियो । उहाँको अभिनय शैली सरल, जनजीवनसँग नजिक, र भावनात्मक रूपमा सशक्त हुन्छ । उहाँको नाटक तथा साहित्यले जनचेतनाको औजार बनेका छ्न । उहाँको कविता अझ हास्य तथा ब्याङ कविता निकै उत्कृष्ट छन् ।
संगीतमा पनि उहाँको उल्लेखनीय योगदान छ । उहाँले राष्ट्रिय गीत, लोक गीत र जनचेतनामूलक गीतहरू लेख्नुभयो, गाउनुभयो र प्रदर्शन गर्नु
भयो । उहाँका गीतहरूमा देशप्रेम, मातृभाषा, धर्मनिरपेक्षता र मानवीय मूल्यहरूको झल्को पाइन्छ । उहाँले नेपाली र हिन्दी गितहरूको हजारौं लिपि संकलन र आफै तयार पनि गर्नुभएको छ ।
उहाँले आफ्नो निवासलाई नै एउटा ‘जनसंग्रहालय’को रूपमा सञ्चालन गर्नुभएको छ । उहाँका अनुसार, यो संग्रहालय केवल कला हेर्ने माध्यम मात्र होइन, यो भावी पुस्ताका लागि प्रेरणाको स्रोत हो । उहाँ भन्छन् कला केवल सुन्दरताको विषय होइन यो चेतना जगाउने र समाज परिवर्तन गर्ने माध्यम हो।उहाँको यो संग्रहालयमा आएका दर्शकहरू निःशुल्क अवलोकन गर्न सक्छन् । बालबालिका, विद्यार्थी, कलाकार, पत्रकार, समाजसेवी र शोधकर्ताहरूका लागि यो स्थान अत्यन्त उपयोगी छ । आज भोलि सरस्वती संग्रहालय भनेर सरस्वती मन्दिर को एक कोठामा उहाँका हजारौ चित्रहरू राखिएका छन् ।
जीवनका उत्तराद्र्धमा उहाँ पेटको आन्द्रामा क्यान्सरबाट पीडित हुनुभयो । उहाँ हाल चितवनस्थित बी.पी. कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पतालमा उपचाररत हुनुहुन्छ । आर्थिक अवस्था कमजोर भएका कारण उहाँको उपचारमा कठिनाइ भइरहेको छ ।
उहाँको एकमात्र इच्छा बाँकी छ उहाँले बनाएको यो संग्रहालयलाई राज्यले आधिकारिक रूपमा संरक्षण गरोस्, त्यसलाई सांस्कृतिक सम्पदा घोषणा गरोस्, र भावी पुस्ताले त्यसबाट लाभ लिन सकोस् । उहाँ भन्नुहुन्छ मैले जीवनभर समाजका लागि सिर्जना गरें अब राज्यले मेरो सिर्जनालाई संरक्षण गरोस् । उहाँको यो अपील केवल व्यक्तिगत रहर होइन नेपाली संस्कृतिको जगेर्ना गर्ने एक गम्भीर आग्रह हो ।
श्यामानन्द सिंह ठकुरी केवल एक कलाकार हुनुहुन्न उहाँ एक युगकै चम्किलो नक्षेत्र हुनुहुन्छ । उहाँका सिर्जनाले नेपाली समाजको कथा झल्किन्छ जनताको पीडा र चाहनालाई अभिव्यक्त गर्छन्। उहाँले आफ्नो जीवन सम्पूर्ण रूपमा समाज परिवर्तन, चेतनाको प्रसार र नेपाली संस्कृतिको संवर्धनमा अर्पण गर्नुभएको छ । आज जब उहाँ जटिल रोगसँग लड्दै हुनुहुन्छ, तब सम्पूर्ण नेपाली समाजले उहाँप्रति सम्मान, कदर र सहयोग प्रकट गर्नु समयको माग हो । उहाँको जीवनी हामी सबैका लागि एउटा प्रेरणा हो जीवनमा मूल्यवान योगदान गर्नको लागि ठूलो पद वा सम्पत्ति होइन आत्मसमर्पण र निष्ठा चाहिन्छ भन्ने उहाँ बाट सिक्न सकिन्छ उहाँ सबैका लागि प्रेरणाको श्रोता हुनुहुन्छ ।
