बाँके जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समितिले मनसून पूर्व तयारी तथा प्रतिकार्य योजना २०८३ तयार गरी लागु गरेको छ । बाँकेमा बाढी, आगलागी, शितलहरी, हावाहुरी, लू र महामारीजस्ता विपद्बाट बढी प्रभावित भइरहेको जिल्ला हो भने खुख्खा खडेरी, फौजी किराको प्रकोप, डुबान, सडक दुर्घटना पनि हुने गरेको छ । यी बिभिन्न प्रकोप मध्ये बाँकेको मुख्य प्रकोप बाढी तथा डुवान नै भएकोले यो मनसुन पूर्वतयारी तथा प्रतिकार्य योजना बाढी केन्द्रित रहेको छ ।
जिल्ला आपतकालीन कार्य सञ्चालन केन्द्रका फोकल पर्सन रूपन ज्ञवालीले विपद् जोखिमको पूर्वानुमान र पूर्वतयारी विपद्का घटना भइहाले तत्काल क्षति न्यूनीकरण, राहत, उद्दार लगायतका कार्य व्यवस्थित ढंगले गर्न सकिने बताउँछन् । उनले जिल्ला स्तर र पालिकादेखि वडा तहसम्म जोखिमको मूल्यांकन गरी पूर्वतयारी गर्दा विपद्का बेला छिटो अवस्था सामान्यीकरण तर्फ लग्न सकिने बताए ।
समितिले मनसनुजन्य विपद् जोखिम न्ययूनीकरण र व्यवस्थापनका कार्यमा जिल्लामा रहेका आठ वटै स्थानीय तह, सुरक्षा निकाय र सरोकारवाला संघसंस्थाहरूसँगको समन्वयमा तयार गरेको मनसून पूर्व तयारी तथा प्रतिकार्य योजना २०८३ का अनुसार, यसबर्ष मनसूनजन्य विपद्बाट ८ हजार ५ सय घरपरिवारका ३५ हजार व्यक्तिहरू प्रत्यक्ष प्रभावित हुन सक्ने पूर्वानुमान गरिएको छ । विपद्को पूर्वानुमान अनुसार जिल्ला तथा स्थानीय स्तरमा त्यसको तयारी गरिएको बताइएको छ ।
बाँकेमा राप्ती, डुडुवा र मानखोला यस जिल्लाका प्रमुख नदीको रूपमा रहेका छन् । यिनै नदी तथा खोलामा आउने बाढीका कारण नदि तटिय क्षेत्रमा बसोवास गर्ने समुदायहरूले प्रत्येक बर्ष बाढीको जोखिमको सामना गर्नुपर्दछ । वर्षातको समयमा खास गरी बाढी, डुबान, महामारी जस्ता प्रकोपहरू यस जिल्लामा पटक–पटक दोहोरिने गरेको छ ।
विपद् व्यवस्थापन र जोखिम न्यूनीकरण तथा मनसुन पूर्वतयारीका लागि केन्द्र, प्रदेश देखि स्थानीय तहसम्म संस्थागत संरचनामा सुधार गरी विपद्को सामना गर्ने क्षमता अभिवृद्धि गर्दै सुरक्षित संस्कृतिको विकासमा अगाडि बढ्नु आवश्यक देखिन्छ’, मनसून पूर्व तयारी तथा प्रतिकार्य योजनामा उल्लेख छ, ‘तथापी बाँके जिल्लामा ८ वटै स्थानीय तहहरूमा स्थानिय विपद् व्यवस्थापन समिति÷स्थानिय विपद् जलवायू अनुकुलन समितिहरू गठन भई सकेको अवस्था छ भने अधिकांस वडाहरूमा पनि वडा स्तरिय विपद् जलवायू अनुकुलन समितिहरू गठन अन्तिम चरणमा पुगेको अवस्था छ ।’
बाढी तथा डुबानबाट नेपालगन्ज उपमहानगरपालिकामा ७ सय ६० घरधुरीका ३ हजार १ सय ६० जना, कोहलपुर नगरपालिकाका ३ हजार १ सय ६३ घरधुरीका १३ हजार २ सय ६६ जना, नरैनापुर गाउँपालिकाका ३ हजार १ सय ६३ परिवारका १५ हजार ४ सय ७० जना, राप्तीसोनारी गाउँपालिकाका ३ हजार २ सय ७९ घरधुरीका १७ हजार ६ सय ९५ जना, बैजनाथ गाउँपालिकाका १ हजार ३ सय १० घरधुरीका ६ हजार २० जना, खजुरा गाउँपालिकाका १ हजार ४ सय ९५ घरधुरीका ७ हजार ४ सय ७५ जना, डुडुवा गाउँपालिकाका ३ हजार ६ सय ८२ घरधुरीका १९ हजार ८ सय ५२ जना, जानकी गाउँपालिकाका ३ सय ९१ घरधुरीका २ हजार ७ सय जना प्रभावित हुनसक्ने अनुमान गर्दै पूर्व तयारी गरिएको छ ।
बाढी विपदको प्रकृति अनुसार विपदका तिन वटै अवस्था (बाढी पूर्व, गैरहेको बेला र पश्चात) मा सबै क्षेत्रगत निकायको समष्टिगत योजनालाई आधारमानी जिल्ला बिपद व्यवस्थापन समितिले मनसुन पूर्वतयारी योजना २०८३ तयार गरिएको जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समितिले जनाएको छ । समितिले जिल्लाको राप्तीनदी सेरोफेरोका क्षेत्रहरू राप्तीसोनारी, डुडुवा र नरैनापुर गाउँपालिका क्षेत्रमा बाढीको समयमा समयमै पुग्न कठिनाई हुने, जनचेतनाको कमी रहनmु खोज तथा उद्दार कार्यमा प्रयोग हुने उपकरण तथा सामाग्रीको अप्रयाप्तता, कच्ची सडक÷बाटाहरूमा बाढीका कारण कटान हुने खतरा, भित्री गल्ली तथा बाटोको कारण बारूण यन्त्र, एम्बुलेन्स आदी सवै क्षेत्रमा पुग्न नसक्नुलाई चुनौतिका रूपमा लिएको छ ।