‘हेल्दी सिटी’ को अवधारणामा कसरत
रबिन्द्र घिमिरे
नेपालगन्ज उपमहानगरपालिकाले नगरभित्रका सबै घरपरिवारको स्वास्थ्य अवस्था समेटिएको प्रोफाइल अद्यावधिक गर्ने अभियान अघि बढाएको जनाएको छ । ‘घरपरिवारको वास्तविक स्वास्थ्य तथा सामाजिक अवस्थाको विवरण संकलन गरेर आगामी योजना र बजेट निर्माणलाई तथ्यमा आधारित बनाउने उद्देश्यले अभियान सुरु गरिएको हो,’ नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका नगर प्रमुख प्रशान्त विष्टले दैनिक नेपालगन्जसँग भने, ‘यसमा नगरवासीले सहयोग गरिदिन अनुरोध छ ।’
स्वस्थ नगर प्रवर्धन कार्यक्रमअन्तर्गत सञ्चालन भइरहेको अभियानमा नगरका घरघरमा पुगेर परिवारसम्बन्धी विस्तृत विवरण संकलन गरिनेछ । शाखा प्रमुख जागेश्वर बस्नेतका अनुसार, नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका र अन्वेषणको सहकार्य तथा समन्वयमा सञ्चालन भइरहेको कार्यक्रमलाई जिआइजेड नेपालको आर्थिक तथा प्राविधिक सहयोग रहेको छ ।
लुम्बिनी सरकारको परिवार स्वास्थ्य प्रोफाइलले आमा स्वास्थ केन्द्रीत भएकोमा त्यसैको विस्तृत स्वरुप नेपालगन्जमा ल्याउन खोजिएको बताइएको छ । ‘हामीले हेल्दी सिटीको वृहत अवधारणामा काम गर्न खोजिएको हो,’ त्यसका लागि अन्वेषणमार्फत ४५ जना स्वयंसेवक फिल्डमा खटिएको जानकारी दिंदै बस्नेतले भने, ‘प्रदेशका क्रममा छुटेलाई समेट्ने र अध्यावधिक गर्ने गरि काम भइरहेको छ ।’
उपमहानगरपालिकाले नगरको स्वास्थ्य योजना बनाउँदा अनुमानका आधारमा भन्दा घरपरिवारबाट संकलित वास्तविक विवरणलाई आधार बनाउने तयारी गरेको हो । अद्यावधिक प्रोफाइलले कुन क्षेत्रमा कस्तो स्वास्थ्य समस्या छ र कुन परिवारलाई कस्तो सेवाको आवश्यकता छ भन्ने पहिचान गर्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
स्वास्थ्य प्रोफाइल तयार गर्दा नेपाल सरकारले स्वस्थ नगरका लागि निर्धारण गरेका १० वटा प्रमुख सूचकलाई आधार बनाइनेछ । परिवारको स्वास्थ्य अवस्थासँगै सामाजिक अवस्था र आवश्यकतासँग सम्बन्धित विवरणसमेत संकलन गरिनेछ ।
परिवारका सदस्यको नागरिकता, राष्ट्रिय परिचयपत्रलगायत सरकारी परिचयपत्रका नम्बरसमेत अभिलेख गरिने उपमहानगरपालिकाले जनाएको छ । यसबाट प्रत्येक घरपरिवारको युनिक हाउसहोल्ड आइडी निर्माणमा समेत सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
उपमहानगरपालिकाका अनुसार परिवार स्वास्थ्य प्रोफाइल संकलनको अभ्यास पहिलोपटक गर्न लागिएको भने होइन । यसअघि प्रदेश स्वास्थ्य निर्देशनालयको समन्वयमा परिवार स्वास्थ्य प्रोफाइल संकलन गरिएको थियो । अहिले त्यसमा थप सूचक समावेश गरेर समयअनुकूल रूपमा विवरण अद्यावधिक गर्न लागिएको हो ।
अद्यावधिक तथ्यांकले नगर र वडालाई आफ्ना क्षेत्रका वास्तविक समस्या र आवश्यकताको पहिचान गर्न सहज हुने उपमहानगरपालिकाको विश्वास छ । प्राप्त विवरणका आधारमा तथ्यमा आधारित योजना तथा बजेट निर्माण गर्न सकिनेछ । स्वास्थ्य कार्यक्रमको प्राथमिकीकरण र सेवा व्यवस्थापनमा पनि यसले सहयोग पु¥याउने अपेक्षा गरिएको छ ।
पहिलो चरणमा नेपालगन्ज उपमहानगरपालिकाका १ देखि १२ नम्बर वडासहित २० र २३ नम्बर वडामा परिवार स्वास्थ्य प्रोफाइल अद्यावधिक गर्ने काम भइरहेको छ । यसका लागि सम्बन्धित वडामा तथ्यांक संकलक परिचालन गरिएको छ ।
घरघरमा पुगेर विवरण संकलन हुने भएकाले अभियानलाई प्रभावकारी बनाउन स्थानीय तहबाट आवश्यक समन्वयको व्यवस्था गरिएको छ । ‘उपमहानगरपालिकाले वडाध्यक्ष, वडा प्रतिनिधि, स्वास्थ्यकर्मी तथा महिला स्वास्थ्य स्वयंसेविकालाई तथ्यांक संकलनमा सहयोग र समन्वय गरिदिन आग्रह गरेको छ,’ शाखा प्रमुख बस्नेतले दैनिक नेपालगन्जसँग भने, ‘नगरवासीलाई पनि तथ्यांक संकलक घरमा पुगेका बेला आवश्यक विवरण सही, पूर्ण र यथार्थ रूपमा उपलब्ध गराउन उपमहानगरपालिकाको अनुरोध छ ।’ गलत वा अपूर्ण विवरणले आगामी योजना तथा कार्यक्रमको प्रभावकारितामा असर पर्न सक्ने भएकाले वास्तविक विवरण उपलब्ध गराउन आग्रह गरिएको हो ।
घरपरिवारको स्वास्थ्य तथा सामाजिक अवस्थाको विवरणलाई एउटै प्रणालीमा व्यवस्थित गर्ने उद्देश्यले अघि बढाइएको यो अभियानबाट नगरको स्वास्थ्य अवस्था बुझ्नसमेत सहज हुने अपेक्षा गरिएको छ । प्राप्त विवरणलाई आगामी दिनमा स्वास्थ्य सेवा विस्तार, व्यवस्थापन र कार्यक्रम निर्माणमा प्रयोग गर्ने उपमहानगरपालिकाको तयारी छ ।
‘घरघरको तथ्यांक, नगरको सही योजना’ भन्ने अवधारणासहित अघि बढाइएको परिवार स्वास्थ्य प्रोफाइल अद्यावधिक कार्यक्रमले नेपालगन्जको स्वास्थ्य योजना र सेवा प्रवाहलाई आगामी दिनमा थप तथ्यपरक र प्रभावकारी बनाउन सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको नगर प्रमुख विष्टको भनाइ छ ।