नेपालगन्ज उपमहानगर क्षेत्रमा सामुदायिक कुकुरको संख्या बढ्दै जाँदा सडकमा आवतजावत गर्ने सर्वसाधारणले सास्ती खेप्नुपरेको छ । विशेषगरी साँझ परेपछि सडकमा हिँड्ने पैदलयात्री तथा मोटरसाइकल, स्कुटर र साइकलमा यात्रा गर्नेहरू सामुदायिक कुकुरका कारण जोखिममा पर्ने गरेका छन् ।
नेपालगन्जका विभिन्न सडक, चोक तथा गल्लीमा सामुदायिक कुकुरको समूह देखिन थालेको छ । दिनभर सडकमा सुत्ने तथा साँझ परेपछि सडकमा हिँड्ने मानिस र सवारीसाधनतर्फ झम्टिने कुकुरका कारण दुर्घटनाको जोखिमसमेत बढेको स्थानीयको भनाइ छ ।
सडकमा सुतिरहेका कुकुर अचानक झम्टिँदा स्कुटर, साइकल तथा मोटरसाइकलमा सवार व्यक्ति लड्ने गरेको स्थानीय बताउँछन् । कतिपय स्थानमा सडक बत्तीको पर्याप्त व्यवस्था नहुँदा समस्या थप जटिल हुने गरेको छ ।
नेपालगन्जका स्थानीय सतिश आचार्यका अनुसार साँझ र रातको समयमा सडकमा हिँड्न निकै समस्या हुने गरेको छ । ‘अँध्यारोमा झ्याप्पै आक्रमण गर्छन् । बत्ती नभएको ठाउँमा झन् समस्या हुन्छ’, उनले भने ।
कुकुरले सडकमा हिँड्ने मानिसलाई लखेट्ने, सवारीसाधनको पछाडि दौडिने तथा अचानक बाटो काट्ने गरेका कारण दुर्घटनाको जोखिम बढेको स्थानीयको भनाइ छ । विशेषगरी बालबालिका, वृद्धवृद्धा र दुईपांग्रे सवारीसाधन प्रयोग गर्नेहरू बढी जोखिममा पर्ने गरेका छन् । ‘कुकुरको झुण्ड भएको ठाउँबाट हिड्यो कि झम्टन्छन्’, बबिता अधिकारी भन्छिन् ।
गाउँदेखि सहरसम्मै सामुदायिक कुकुरको संख्या बढ्दै गएको स्थानीय बताउँछन् । बाँकेको जानकी गाउँपालिकाका नरेश काँदुका अनुसार पछिल्लो समय सडकमा देखिने कुकुरको संख्या बढिरहेको छ । ‘बाटोमा कुकुरको संख्या बढ्दै गएको छ’, उनले भने ।
सामुदायिक कुकुरको संख्या बढ्दै जाँदा टोक्ने घटना तथा रेबिजको जोखिमसमेत बढ्न थालेपछि स्थानीय तहले कुकुरको बन्ध्याकरण तथा रेबिजविरुद्धको खोप कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएका छन् ।
नेपालगन्ज उपमहानगर–पालिकाका अनुसार गत जेठमा चार दिनसम्म शिविर सञ्चालन गरी उपमहानगरपालिकाका २३ वटै वडाबाट २ सय ८१ वटा सामुदायिक कुकुरलाई बन्ध्याकरण गर्नुका साथै रेबिजविरुद्धको खोप लगाइएको थियो । यसअघि पनि उपमहानगरपालिकाले सामुदायिक कुकुरको बन्ध्याकरण तथा रेबिजविरुद्धको खोप लगाउने कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको थियो ।
तर, सीमित संख्यामा कुकुरको बन्ध्याकरण र खोप लगाएर मात्रै समस्या समाधान नहुने स्थानीयको भनाइ छ । सामुदायिक कुकुरको संख्या निरन्तर बढिरहेको अवस्थामा नियमित रूपमा बन्ध्याकरण, खोप, व्यवस्थापन तथा अनुगमन गर्नुपर्ने उनीहरूको माग छ ।
सामुदायिक तथा घरपालुवा जनावरबाट रेबिजको जोखिम बढ्दै गएपछि बाँकेको जानकी गाउँपालिकाले समेत रेबिजविरुद्धको खोप अभियान सञ्चालन गरेको थियो । गाउँपालिकाले गत असोज १२ देखि १६ गतेसम्म घरपालुवा कुकुर, बिरालो तथा समात्न सकिने सामुदायिक कुकुरलाई लक्षित गरी रेबिजविरुद्धको खोप शिविर सञ्चालन गरेको थियो ।
स्थानीय तहले जनावरको टोकाइबाट हुने रेबिजको जोखिम न्यूनीकरणका लागि खोप तथा बन्ध्याकरण कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आए पनि सडकमा देखिने कुकुरको संख्या घट्न नसक्दा समस्या यथावत् रहेको स्थानीयको भनाइ छ । कुकुर तथा अन्य जनावरको टोकाइको समस्या नेपालगन्जमा मात्रै सीमित छैन । भेरी अस्पताल नेपालगन्जमा आर्थिक वर्ष २०८२÷८३ मा जनावरको टोकाइका ८ हजार ४ सय ४ घटना रेकर्ड भएका छन् ।
पछिल्लो समय नेपालगन्ज क्षेत्रमा कुकुरको संख्या बढेसँगै कुकुरले टोकेपछि रेबिजविरुद्धको खोप लगाउन अस्पताल पुग्नेको संख्या पनि बढेको बताइएको छ । कुकुरबाहेक बाँदरले टोकेका तथा नङले कोतरेका व्यक्तिसमेत रेबिजविरुद्धको खोपका लागि भेरी अस्पताल पुग्ने गरेका छन् । नेपालगन्ज क्षेत्रमा पछिल्लो समय बाँदरको समस्या पनि बढ्दै गएको स्थानीय बताउँछन् ।
रेबिजको जोखिम बढ्दै जाँदा भेरी अस्पतालमा रेबिजविरुद्धको खोप (एआरभी) को माग पनि बढेको छ । मागअनुसार खोप उपलब्ध नहुँदा अस्पतालमा बेलाबेलामा खोप अभाव हुने गरेको बताइएको छ । पछिल्लो समय देशभर नै रेबिजविरुद्धको खोपको अभाव देखिएको छ ।
चिकित्सकहरूका अनुसार रेबिज लागेपछि यसको उपचार निकै कठिन हुने भएकाले जनावरले टोकेको वा शंका लाग्ने गरी घाउ बनाएको अवस्थामा समयमै रेबिजविरुद्धको खोप लगाउनु आवश्यक हुन्छ । खोप समयमै लगाएमा रेबिजबाट बच्न सकिने भए पनि संक्रमणका लक्षण देखिन थालेपछि बिरामीको ज्यान जोगाउने सम्भावना अत्यन्त न्यून हुने चिकित्सकहरूको भनाइ छ ।
त्यसैले सडकमा छाडा तथा सामुदायिक कुकुरको संख्या नियन्त्रणसँगै टोकाइका घटना न्यूनीकरण, रेबिजविरुद्धको खोपको सहज उपलब्धता र जनचेतना विस्तारलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने आवश्यक स्थानीय औंल्याउँछन् ।
सामुदायिक कुकुरको संख्या नियन्त्रणका लागि बन्ध्याकरण मात्रै पर्याप्त नहुने सरोकारवालाहरू बताउँछन् । ‘बन्ध्याकरण गरिएका कुकुरको नियमित अनुगमन, नयाँ जन्मिएका कुकुरको व्यवस्थापन, रेबिजविरुद्धको खोप, फोहोर व्यवस्थापन तथा कुकुरलाई सडकमा आश्रित हुन नदिने उपाय एकसाथ अघि बढाउनुपर्ने देखिन्छ’, हरि शर्मा भन्छन् ।
नेपालगन्जजस्तो बाक्लो बस्ती र बढ्दो सवारी चाप भएको सहरमा सडकमा जथाभावी कुकुरको समूह देखिनु मानव स्वास्थ्यसँगै सडक सुरक्षाको विषयसमेत बनेको छ ।