१२७९ सिसी सिरपसहित एक पक्राउ
नेपालसँग जोडिएको भारतीय सीमावर्ती बजार रूपईडीहामा नशालु औषधिको अवैध कारोबार नियन्त्रण गर्न प्रहरी र सशस्त्र सीमा बल (एसएसबी) ले निरन्तर कारबाही गरिरहेका छन् । तर, ठूलो परिमाणमा कोडिनयुक्त सिरप बरामद हुने क्रम नरोकिएपछि यसको आपूर्ति र वितरण सञ्जालमाथि प्रश्न उठ्न थालेको छ ।
सीमा क्षेत्रमा नशालु औषधि कसरी पुगिरहेको छ, यसको स्रोत कहाँ हो र यसमा को–को संलग्न छन् भन्ने प्रश्न अहिले पेचिलो बनेको छ । सुरक्षा निकायले पटक–पटक कारबाही गर्दा पनि ठूलो परिमाणमा यस्ता औषधि बरामद हुनुले अवैध कारोबारको सञ्जाल पत्ता लगाउन थप प्रभावकारी अनुसन्धान आवश्यक देखिएको छ ।
यसैक्रममा बुधवार रूपईडीहा थाना प्रहरीले एसएसबी र औषधि प्रशासन विभागसँगको संयुक्त टोली परिचालन गरी १२७९ सिसी कोडिनयुक्त सिरप बरामद गरेको छ । कारबाहीका क्रममा एक जना आरोपित पक्राउ परेका छन् । टोलीले एउटा महिन्द्रा एक्सयुभी ५०० गाडी, दुईवटा मिडिया परिचयपत्र र एउटा मोबाइल फोनसमेत बरामद गरेको प्रहरीले जनाएको छ ।
सीमामा नशालु औषधिको अवैध कारोबार नियन्त्रण गर्न प्रहरी र एसएसबीले समय–समयमा संयुक्त तथा छुट्टाछुट्टै कारबाही गर्दै आएका छन् । यस्ता कारबाहीमा ठूलो परिमाणमा औषधि बरामद हुने गरेका छन् । तर, बरामदगी र पक्राउको क्रम जारी रहँदा पनि कारोबार नियन्त्रणमा आउन नसक्नु सुरक्षा निकायका लागि चुनौती बनेको छ ।
पक्राउ पर्ने व्यक्ति र बरामद हुने औषधिमा मात्र अनुसन्धान सीमित राख्ने कि यसको पछाडिको सञ्जालसम्म पुग्ने भन्ने प्रश्न पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ । औषधि कहाँबाट ल्याइएको हो, कसले उपलब्ध गराएको हो र सीमासम्म पु¥याउन कसले सहयोग गरेको हो भन्ने विषयको पहिचानले मात्रै अवैध कारोबारको वास्तविक स्वरूप खुल्न सक्छ ।
यस प्रकरणमा औषधि प्रशासन विभागको भूमिकालाई लिएर पनि प्रश्न उठेका छन् । नशालु औषधिको आपूर्ति, बिक्री तथा वितरणको निगरानी गर्ने जिम्मेवारी सम्बन्धित औषधि प्रशासन निकायको समेत हुन्छ । त्यसैले बजारमा यस्ता औषधि कुन स्रोतबाट भित्रिरहेका छन्, औषधि बिक्री गर्ने प्रतिष्ठानको नियमित अनुगमन भइरहेको छ कि छैन र ठूलो परिमाणमा कोडिनयुक्त सिरप उपलब्ध हुनुको कारण के हो भन्ने विषयमा चासो बढेको छ ।
यद्यपि, उपलब्ध जानकारीका आधारमा औषधि प्रशासन विभागको कुनै लापरबाही पुष्टि भएको छैन । यस विषयमा विभागको आधिकारिक धारणा सार्वजनिक भएको पनि छैन । विभागको पक्ष र अनुसन्धानबाट प्राप्त थप विवरण आएपछि मात्रै यसको भूमिकाबारे स्पष्ट निष्कर्ष निकाल्न सकिनेछ ।
सीमामा नशालु औषधि बरामद हुने घटना दोहोरिँदा अनुसन्धानको दायरा पनि फराकिलो बनाउनुपर्ने देखिन्छ । पक्राउ परेका व्यक्तिसँग सोधपुछ गरी औषधिको स्रोत पहिचान गर्ने, आपूर्ति गर्ने व्यक्ति तथा समूहको खोजी गर्ने र वितरणमा संलग्न सम्भावित सञ्जालको अनुसन्धान गर्ने काम महत्वपूर्ण हुन्छ ।
कारबाहीका क्रममा औषधि बरामद गर्नु र आरोपितलाई पक्राउ गर्नु तत्कालका लागि उपलब्धि भए पनि त्यसले मात्रै अवैध कारोबार नियन्त्रण भएको मान्न सकिँदैन । कारोबारको स्रोतदेखि सीमासम्म औषधि पु¥याउने माध्यम र वितरणमा संलग्न व्यक्तिसम्म अनुसन्धान विस्तार गर्न सके मात्रै यसको जरोसम्म पुग्न सकिन्छ ।
भारत–नेपाल सीमा क्षेत्रमा लगातार भइरहेका बरामदगीका घटनाले अब अनुसन्धानको परिणामप्रति चासो बढाएको छ । १२७९ सिसी कोडिनयुक्त सिरपसहित एक जना पक्राउ परेको पछिल्लो घटनामा अनुसन्धान कहाँसम्म पुग्छ र यसमा संलग्न अन्य व्यक्तिको पहिचान हुन्छ कि हुँदैन भन्ने विषय महत्वपूर्ण बनेको छ ।
‘प्रहरी, एसएसबी र औषधि प्रशासन विभागबीचको समन्वयबाट अवैध आपूर्ति तथा वितरण सञ्जालको पहिचान गरी सीमामा नशालु औषधिको कारोबार नियन्त्रण गर्न सकिन्छ कि सकिँदैन भन्ने प्रश्नको जवाफ भने आगामी अनुसन्धान र कारबाहीले दिनेछ,’ रूपईडीहास्थित पत्रकार सन्तोषकुमार शुक्लले दैनिक नेपालगन्जसँग भने ।