नयाँदिल्लीका सर्वसाधारणको दैनिक जीवनसँग गहिरो रूपमा जोडिएका अटो–रिक्शाहरू अहिले अमेरिकाको २५०औँ स्वतन्त्रता उत्सव र अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोको भारत भ्रमणको पूर्वसन्ध्यामा डोनाल्ड ट्रम्प–थिमयुक्त प्रचार सामग्रीसहित नयाँ रूपमै देखिन थालेका छन् । तर यस अभियानप्रति सबैको प्रतिक्रिया सकारात्मक छैन ।
भारतको राजधानीमा चल्ने पहेँलो–हरियो तीन पाङ्ग्रे अटो–रिक्शामा अहिले ट्रम्पको अनुहार र अमेरिकी झण्डासहितका कभरहरू प्रयोग भइरहेका छन् । अमेरिकाको दूतावासले उपलब्ध गराएको भनिएको यी कभरहरू हजारौँ सवारी साधनमा प्रयोग हुँदै ‘जन्मदिनको शुभकामना अमेरिका !’ र ‘२५० वर्ष पुरानो’ जस्ता सन्देशसहित प्रदर्शन गरिएको छ । केही डिजाइनमा स्ट्याचु अफ लिबर्टी समेत समावेश गरिएको छ ।
अमेरिकी राजदूत सर्जियो गोरको पहलमा सुरु गरिएको यो अभियानले भारतीय राजधानीमा सञ्चालित अटो–रिक्शालाई सांस्कृतिक र कूटनीतिक प्रचारको माध्यमका रूपमा प्रयोग गर्ने उद्देश्य राखेको बताइएको छ । नयाँदिल्लीस्थित अमेरिकी दूतावासले एएफपीलाई दिएको जानकारीअनुसार हजारौँ अटो–रिक्शामा अमेरिकाको २५०औँ वार्षिकोत्सवका सन्देशहरू प्रदर्शन गरिनेछ ।
यहीबीच, नयाँदिल्लीका २४ वर्षीय चालक तुषारले भीषण गर्मीका बीच रिक्शामा ट्रम्प–थिम कभर जडान गर्ने काम गरिरहेका छन् । उनले आपूर्तिकर्ताबाट दैनिक ६० देखि ७० वटा कभर प्राप्त हुने र प्रत्येक जडान गरेबापत करिब ५० रुपैयाँ आम्दानी हुने बताए ।
तुषारका अनुसार धेरै चालकहरूलाई निःशुल्क कभर प्रयोग गर्न मनाउनुपर्ने अवस्था छ, विशेषगरी उनीहरू सीएनजी इन्धनका लागि लाममा बसिरहेका बेला सानो चियापानी जस्ता प्रोत्साहनले पनि उनीहरूको निर्णय प्रभावित हुने गर्छ । उनले सामान्य जीवनमा यस्ता प्रचार सामग्रीहरू कहिले अचार त कहिले अन्य उपहारसँग तुलना गर्दै ‘उपहारहरू परिवर्तन भइरहन्छन्’ भनी टिप्पणी गरे ।
तर सबै चालक यस अभियानप्रति उत्साहित छैनन् । एक चालकले आफ्नो नाम सार्वजनिक नगर्ने शर्तमा ‘ट्रम्पले सबै कुरा बर्बाद गरेका छन्’ भन्दै असन्तुष्टि व्यक्त गरे । अर्का चालक मुरारी लालले भने निःशुल्क कभर पाए पनि आफूले कुनै अतिरिक्त लागत नबोकेकाले प्रयोग गरेको बताए ।
यो प्रचार अभियान भारतमा इन्धन आपूर्ति र मूल्यबारे चिन्ता बढिरहेका बेला आएको हो । इरानसँग सम्बन्धित भू–राजनीतिक तनाव र हर्मुज जलघाँटीमा देखिएको अस्थिरताका कारण भारतले इन्धन आपूर्तिमा चुनौती सामना गरिरहेको बताइएको छ ।
प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले इन्धन बचतका लागि सार्वजनिक कर्मचारीहरूलाई घरबाट काम गर्ने व्यवस्था समेत लागू गर्न आह्वान गर्नुभएको छ । भारत विश्वको तेस्रो ठूलो तेल खरिदकर्ता देश भएकाले यस्ता घटनाक्रमले इन्धन मूल्य र उपभोगमा प्रत्यक्ष प्रभाव पारिरहेको देखिन्छ ।
इन्धनको मूल्य वृद्धिसँगै व्यावसायिक चालकहरूमा असन्तोष बढेको छ । केहीले भने राजनीतिक र अन्तर्राष्ट्रिय घटनाक्रमलाई दोष दिँदै आफ्नो व्यवसाय प्रभावित भएको गुनासो गरेका छन् ।
यसैबीच, भारत भ्रमणमा रहेका अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले भारतका विभिन्न सहरहरूमा कूटनीतिक भेटघाट गर्ने कार्यक्रम रहेको छ । उहाँ कोलकाताबाट सुरु हुने भ्रमणपछि नयाँदिल्लीसहित अन्य सहरहरूमा द्विपक्षीय तथा बहुपक्षीय वार्तामा सहभागी हुनुहुनेछ ।
रुबियोको यो भ्रमण सन् १७७६ मा अमेरिकाको स्वतन्त्रता घोषणाको २५०औँ वार्षिकोत्सवसँग पनि जोडिएको छ, जसअन्तर्गत नयाँदिल्लीमा विशेष समारोह आयोजना हुने अपेक्षा गरिएको छ ।
यसैबीच, अमेरिका र भारतबीचको सम्बन्धमा उतारचढाव देखिँदै आएको पृष्ठभूमिमा राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीबीचको सम्बन्धलाई लिएर पनि विभिन्न राजनीतिक टिप्पणी भइरहेका छन् । विशेषगरी काश्मीर घटनाक्रम र क्षेत्रीय कूटनीतिक मतभेदपछि दुई देशबीचको सम्बन्धमा केही तनाव देखिएको विश्लेषण गरिएको छ ।