कल्पना गर्नुस् नेपालगन्जको सडकमा एकाबिहानैको मधुरो रापसहितको सुनौलो घाम, त्यहाँ दौडिरहेका छन्, आफ्ना नातिनातीना पुस्तासँग हजुरआमाहरु । अनि हुन्छन्, उनीहरुबीचका पुस्तान्तरणका संवाद ।
स्थापनाको झण्डै तीन दशक पार गरेको दैनिक नेपालगन्ज पत्रिका सञ्चालक संस्था, सम्यक मिडिया हबले आफ्नो १५ औं ‘सम्यक यात्रा’ सिर्जनशील ढंगबाट मनाउन लागेको हो । उक्त अवसरमा आउँदो भदौ २१ गते आयोजना गर्न लागेको कार्यक्रम ‘दौडिन्छन् हजुरआमा’ यही असम्भवजस्तो लाग्ने दृश्यलाई सम्भव बनाउन प्रयासरत छ ।
दौडिन्छन् हजुरआमा, ‘द गोल्डेन ग्र्याण्ड मा’ कार्यक्रमको अवधारणाबारे विहीवार सरोकारवालाहरुबीच प्रतिनिधिमूलक सहभागितामा छलफल गरिएको छ । जहाँ सहभागी विभिन्न व्यक्तित्वहरुले यो दुई पुस्ताबीचको ‘पूल’का रुपमा कार्यक्रमले परिणाम दिने अपेक्षामात्रै गरिएन, पाको पुस्ताको ज्ञान, अनुभवको आदानप्रदान पुस्तान्तरणसँगै हजुरआमा पुस्ताका महिलाहरुको सक्रिय जीवनयापनमा उत्प्रेरित गर्ने विश्वास गरे ।
त्यतिमात्रै होइन, सम्यक टिम लिडर झलक गैरेले नेपालगन्जका प्रतिनिधिमूलक अगुवाहरुसँगको समन्वय बैठकमा कार्यक्रमको उद्देश्य प्रष्ट पार्दै भने,
‘५० वर्ष उमेरपछिका आमा–हजुरआमाहरू समयमै एक्लोपन, स्वास्थ्य समस्या र सामाजिक निष्क्रियताले प्रभावित हुने गरेका छन ्। त्यसैले हामीले हजुरआमाको महत्वलाई प्रकाशमा ल्याउने प्रयास पनि गरेका हौं ।’
नेपालमा ६० वर्षमाथिका नागरिकलाई वृद्ध भनिन्छ । जनगणना २०७८ अनुसार, यो समूहको संख्या झण्डै ३० लाख पुगेको छ । विश्वभर वृद्धको संख्या बढ्दो क्रममा छ र नेपाल पनि बुढ्यौली समाजतर्फ तीव्र गतिले बढिरहेको अध्ययनहरूले देखाएका छन् ।
विशेषगरी महिलामा वृद्धावस्थामा स्वास्थ्य समस्या, एक्लोपन र आर्थिक निर्भरता बढी देखिन्छ । त्यसैले ‘दौडिन्छन् हजुरआमा’ केवल दौड मात्र होइन, समाजलाई सचेत गराउने अभियान पनि हो, कार्यक्रमका सहआयोजक नाट्टा बाँके च्याप्टरका अध्यक्ष श्रीराम सिग्देलले भने ।
कार्यक्रममा एउटा औपचारिक प्रस्तुतिकरण गर्दै सिएमसी नेपालका नीति, रणनीति तथा सुशासन प्रमुख हिमाल गैरेले पछिल्ला वर्षहरूमा मानसिक स्वास्थ्य चुनौती बढिरहेको तथ्य राख्दै त्यसको न्यूनिकरणका लागि यसखालका आयोजनाले सकारात्मक उर्जाको सञ्चार गर्ने बताए ।
‘माइग्रेन्ट, एक्लोपन मानसिक समस्याका प्रमुख कारण हुन्। यस्तो बेला हजुरआमा केन्द्रित कार्यक्रमले उनीहरुप्रति ध्यानाकर्षण गराउन सक्छ,’ उनले आफ्नो प्रस्तुतिमा भने ।
कार्यक्रमका लागि रणनीतिक साझेदार, धारा नेपालगन्ज म्याराथनका संस्थापक टिएस ठकुरीले नेपालगन्जलाई चलायमान बनाउन पनि यसले खेल्ने भूमिकाबारे चर्चा गरे । स्वास्थ्य शिविरसँगै आयोजना हुने ५० वर्ष उमेर पुगेपछिका महिलाहरुको दौड तथा पैदल यात्रा, साथै पुरस्कारसमेतको व्यवस्थाले एकखालको उत्साह पक्कै जगाउने अपेक्षा गरे । ‘नियमित दौड स्वास्थ्यका लागि निःशुल्क औषधि हो,’ उनले आयोजनाको महत्व थपे ।
जनप्रतिनिधिहरुको उत्साह
दौडिन्छन् हजुरआमा, ‘द गोल्डेन ग्र्याण्ड मा’ कार्यक्रमको अवधारणाबारे आयोजित छलफलमा राजनीतिक नेतृत्व, जनप्रतिनिधिहरु समेतले आफुहरुलाई उत्साहित बनाएको धारणा राखेका छन् ।
प्रतिनिधिसभा सदस्य दिपा शर्माले यसलाई नेपालगन्जमा पहिलो पटक भएको अनौठो तर अति आवश्यक पहल भन्दै नियमित बनाउन र अन्य क्षेत्रमा पनि विस्तार गर्न सुझाव दिइन् । त्यसको पूर्वतयारी र निरन्तरताका चुनौतीमा सांसद शर्माले चर्चा पनि गरिन् ।
प्रदेशसभा सदस्य मिना श्रेष्ठले आफुपनि दौड र अन्तरपुस्ता संवादमा नवपुस्तासँग दौडन र संवाद गर्न आतुर रहेको खुलाइन् । प्रदेशसभा सदस्य, युवा नेतृ अम्बिका काफ्लेले विचार र सम्बन्धको साझेदारीसँगै ज्ञान र अनुभवको पुस्तान्तरणमा यो कार्यक्रमले निकै सहयोग पुर्याउने विश्वास राखिन् ।
खजुरा गाउँपालिकाका निवर्तमान उपाध्यक्ष एकमाया विश्वकर्माले आफुपनि दौडका लागि तयार रहेको भन्दै एकल महिलाका मानसिक, सामाजिक र आर्थिक सक्रियताका लागि यसखालका कार्यक्रमले प्रेरित गर्ने बताइन् ।
नेपालगन्ज उद्योग वाणिज्य संघका उपाध्यक्ष मन्दिरा पाण्डे र महासचिव भीम बहादुर रानाभाटले सामाजिक जागरणको यो अभियानमा संघको सहभागिता र साथमा प्रतिबद्धता जनाए । उपाध्यक्ष पाण्डेले महिला दौड आवश्यकता रहेको औल्याइन् । महासचिव रानाभाटले प्रविधिले ल्याएको व्यस्तता र विदेश पलायनका कारण परिवारभित्र दूरी बढेको उल्लेख गर्दै यसखालका कार्यक्रमले थोरै भएपनि सकारात्मक भूमिका खेल्ने बताए ।
वरिष्ठ साहित्यकार, शिक्षाविद् किरण आचार्यले समाजबाट विस्तारै एक्लिदै गएकोजस्तो देखिने पुस्ता र वर्गका लागि पुनः सक्रिय जीवनमा ल्याउन यसखालका कार्यक्रमले प्रेरित गर्ने बताइन् । ‘म त दौडन्छु,’ उमेरले झण्डै ६५ वर्ष पुगेकी पूर्वशैक्षिक प्रशासक आचार्यले उत्साहित हुँदै, सहभागीलाई उत्साहित बनाउँदै भनिन् ।
फातिमा फाउण्डेशनकी अध्यक्ष मैमुना सिद्दिकीले हजुरआमाहरूले नाति–नातिनीलाई समेत समय दिन नसकेको स्थितिमा औंल्याइन् ।
सम्यक टिमकी क्रियटिभ डाइरेक्टर सजल गैरेको सञ्चालनमा भएको कार्यक्रममा नेपाल पत्रकार महासंघ बाँकेकी उपाध्यक्ष करुणा शाहले आमा–हजुरआमाहरुको उत्प्रेरणामा युवा पुस्ता पनि सक्रिय हुनुपर्ने औल्याइन् । ‘इभेन्टको दिन हजुरआमाहरुलाई हौसला दिन अनिवार्य उपस्थित हुन्छु,’ उनले उत्साहित हुँदै भनिन् ।
सामाजिक योगदानमा सक्रिय महिला अल्पना गुप्ता, लेखक साहिदा शाह, पत्रकार अछरी पोखरेल, निशु जोशी, विमला चौधरी, साइकल अभियन्ता गगन थापा, दैनिक नेपालगन्जका प्रवन्ध निर्देशक ऋतु रिजाल, लायन्स लिडर मीना ढकाल, अधिकारकर्मी सरस्वती मल्ल, शोभा विसी, जहिरुल हक जीनु, मनोपरामर्शदाता कमला डाँगी, सुमन धिमाल लगायत संघ–संस्थाका प्रतिनिधिहरुले आ–आफ्ना धारणा राखे । उनीहरूको एउटै निष्कर्ष थियो— ‘दौडिन्छन् हजुरआमा केवल एउटा नयाँ कार्यक्रम मात्र होइन, समाजलाई अभिभावकप्रतिको जिम्मेवारी सम्झाउने सचेत कदम हो ।’
विकासका लागि नागरिक समाजका संयोजक कृष्ण प्रसाद श्रेष्ठको भनाइ थियो, अब भदौ २१ मा जब नेपालगन्जका सडकमा हजुरआमाहरु दौडिनेछन्, त्यो केवल स्वास्थ्य र खेलकुदको दृश्य मात्र होइन, समाजलाई वृद्ध–वृद्धा प्रतिको जिम्मेवारी सम्झाउने ऐतिहासिक क्षण पनि बन्नुपर्छ ।
