जयेन्दु बालसुधार गृह सञ्चालनका लागि निःशुल्क जग्गा उपलब्ध गराएका समाजसेवी जयकेश सिंहले संस्थाको सञ्चालन अपेक्षाअनुसार हुन नसकेको भन्दै गम्भीर असन्तुष्टि व्यक्त गरेका छन् । आफ्ना स्वर्गीय बुवा तप्त बहादुर सिंह र आमा हेमरानी सिंहको स्मृति तथा श्रद्धाञ्जली कार्यक्रममा बोल्दै उनले बालसुधार गृहको उद्देश्यअनुसार कार्यान्वयन नभएकोप्रति दुःख व्यक्त गरे ।
‘गाउँको विकास होस्, कानूनी विवादमा परेका बालबालिकाको संरक्षण र सुधार होस् भन्ने उद्देश्यले जग्गा दिएको थिएँ, तर सोचेअनुसार काम हुन सकेन’, उनले भावुक हुँदै भने, ‘बालबालिका दालभात खाएर मात्र सुधारिँदैनन्, उनीहरूलाई सीपमूलक शिक्षा, सकारात्मक वातावरण र पुनःस्थापनाको सुनिश्चितता आवश्यक छ ।’
समाजसेवी जयकेश सिंह तथा उनकी पत्नी इन्दु सिंहले आफ्ना बुवा तप्त बहादुर सिंह र आमा हेमरानी सिंहको स्वामित्वमा रहेको बाँके जिल्ला डुडुवा गाउँपालिका–६, आसमानपुरस्थित ४ बिघा २ कठ्ठा जग्गा तथा सोमा रहेको फलफूल बगैँचा २०६७ साल भदौ ६ गते नेपाल सरकारलाई बालसुधार गृह लगायत सामाजिक कार्य सञ्चालनका लागि निःशुल्क उपलब्ध गराएका थिए ।
उक्त योगदानको कदरस्वरूप नेपाल सरकारले स्वर्गीय तप्त बहादुर सिंह र हेमरानी सिंहको अर्धकदको सालिक निर्माण गरी जयेन्दु बालसुधार गृह परिसरमा स्थापना गरेको छ । उक्त सालिकको अनावरण माननीय महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्री रमा रेग्मीबाट २०७९ मंसिर २७ गते सम्पन्न गरिएको थियो ।
स्मृति कार्यक्रममा बोल्दै सिंहले आफ्नो बाल्यकालको अनुभव सुनाउँदै अभिभावकको अनुशासन र शिक्षाको महत्व उल्लेख गरे । उनले बाल्यकालमा फूल चोरेर ल्याउँदा आमाबुवाले सबैका सामु गलत कार्य भएको सम्झाएको प्रसंग सुनाउँदै त्यसले आफूलाई जीवनभर इमान्दार बन्न प्रेरित गरेको बताए । ‘आमाबुवाको अर्ती–उपदेश सधैं मान्नुपर्छ, कर्मठ र इमान्दार भएमा कुनै पनि लक्ष्य हासिल गर्न सकिन्छ’, उनले भने । उनले अत्यधिक माया र छुटले बालबालिका बिग्रन सक्ने भन्दै सही संस्कार र मार्गदर्शन आवश्यक रहेको धारणा राखे ।
आफ्नो परिवार चरम गरिबीमा हुर्किएको उल्लेख गर्दै उनले घाँसदाउरा तथा घरायसी काम गर्दै दुःखसुखले आर्जन गरेको सम्पत्ति समाजहितका लागि दान गरेको बताए । तर, बालसुधार गृहमा सुधारमुखी वातावरण, सीपमूलक शिक्षा र आवश्यक पूर्वाधारको अभाव देख्दा आफू निराश भएको उनको भनाइ छ ।
‘बालकलाई थुनेर मात्र राख्दा नकारात्मक ऊर्जा बढ्न सक्छ, उनीहरूलाई सीप सिकाएर समाजमा पुनःस्थापित गर्नुपर्ने हो’, उनले भने । उनले बालसुधार गृहमा सीपमूलक तालिम, शिक्षा, सुधारका पूर्वाधार र दान गरिएको बगैँचासहित सम्पत्तिको समुचित संरक्षण हुनुपर्नेमा जोड दिए । साथै, स्थानीयस्तरमा बेला–बेलामा झैझगडा भई गाउँलेबाट आउने गुनासोले आफूलाई थप दुःखी बनाएको अनुभव उनले सुनाए ।
कार्यक्रममा बाँकेका प्रमुख जिल्ला अधिकारी दिलकुमार तामाङले स्वर्गीय तप्त बहादुर सिंह र हेमरानी सिंहको योगदानको उच्च प्रशंसा गर्दै हरेक वर्ष क्यालेन्डरकै रूपमा स्मृति तथा श्रद्धाञ्जली कार्यक्रम आयोजना गर्नुपर्नेमा जोड दिए । उनले समाजसेवी जयकेश सिंह विभिन्न सामाजिक संघ–संस्थामा आबद्ध रहेको उल्लेख गर्दै त्यसको श्रेय उनका आमाबुवालाई जाने बताए ।
प्रमुख जिल्ला अधिकारी तामाङले जग्गादान जस्तो कार्यको उच्च सम्मान हुनुपर्ने उल्लेख गर्दै समाजले सिंहबाट धेरै कुरा सिक्नुपर्ने धारणा राखे । साथै, कानूनी विवादमा परेका बालबालिकालाई सम्बोधन गर्दै उनले जीवनमा अझै ठूलो अवसर बाँकी रहेको भन्दै सजायपछिको जीवनलाई सकारात्मक बनाउँदै उज्यालोतर्फ अघि बढ्न प्रेरित गरे ।
कार्यक्रममा एडभोकेसी फोरमका वरिष्ठ लुम्बिनी प्रदेश संयोजक अधिवक्ता बसन्त गौतमले एक धुर जग्गाका लागि वर्षौंसम्म मुद्दा गर्ने प्रवृत्ति रहेको समाजमा जयकेश सिंहबाट प्रेरणा लिनुपर्ने बताए । उनले बालबालिकाको सर्वोत्तम हित, सुधार र संरक्षणका लागि दिइएको जग्गाको उद्देश्यअनुसार बालसुधार गृह सञ्चालन गर्नुपर्नेमा जोड दिए ।
उनले बालन्यायको प्रभावकारी कार्यान्वयनमा जोड दिँदै बालसुधार गृहलाई वास्तविक अर्थमा ‘सुधार गृह’ बनाउनुपर्ने धारणा राखे । ‘सुधार गृहमा शिक्षा, स्वास्थ्य, खेलकुद, सरसफाइ लगायतका आधारभूत सुविधा अनिवार्य हुनुपर्छ’, उनले भने ।
बालसुधार गृहका प्रमुख किशोर शर्माले सञ्चालन गरेको उक्त कार्यक्रममा प्रहरी उपरीक्षक अंगुर जिसी, सशस्त्र प्रहरी, नेपाली सेना, राष्ट्रिय अनुसन्धान विभागका प्रतिनिधिहरू तथा अन्य सरोकारवालाहरूको सहभागिता रहेको थियो ।
कार्यक्रममा स्वर्गीय तप्त बहादुर सिंह र हेमरानी सिंहको स्मृतिमा एक मिनेट मौन धारण गरी चिरशान्तिको कामना गरिएको थियो भने सालिकमा माल्यार्पण समेत गरिएको थियो । उल्लेखनीय छ, तप्त बहादुर सिंहको निधन २०७१ चैत २४ गते र हेमरानी सिंहको निधन २०७५ मंसिर २८ गते भएको हो । हरेक वर्ष चैत २४ गते दुवैको सम्झना र सम्मानमा स्मृति तथा श्रद्धाञ्जली दिवस मनाउँदै आइएको छ ।
