सरकारले भेरी अस्पतालमा आउने बिरामीहरुका लागि ९८ प्रकारका औषधि निःशुल्क पाउने व्यवस्था गरेको छ । तर, दैनिक करिब सात सयदेखि एक हजारसम्म बिरामी आउने यो अस्पतालमा झन्डै पाँचदेखि १० प्रतिशत बिरामीले मात्र निःशुल्क औषधि पाउँछन्, त्यो पनि वडा कार्यालयबाट विपन्न वर्गको सिफारिस ल्याएका वा सम्बन्धित डाक्टरको सिफारिसमा मात्र ।
सरकारी अस्पतालमा सरकारले निःशुल्क औषधि र औषधिजन्य सामग्री पाउने व्यवस्था गरे पनि भेरी अस्पतालमा आउने बिरामीले त्यसको उपभोग गर्न पाएका छैनन् । पश्चिम नेपालको उपचार केन्द्र बनेको भेरी अस्पतालमा छुट्टै अस्पताल फार्मेसी सञ्चालनमा छ । यहाँ आउने सबै बिरामीले सोही फार्मेसीबाट आवश्यकअनुसार औषधि किन्ने गरेका छन् । ‘सरकारी अस्पतालमा सरकारले तोकेअनुसार औषधि निःशुल्क पाइनु पर्ने हो,’ भेरी अस्पतालमा आएका बिरामी कुरुवा विकास खड्काले भने, ‘तर, औषधि निःशुल्क पाएनौं ।’ डाक्टरले लेखेअनुसारको औषधि अस्पतालले सञ्चालन गरेको फार्मेसीबाट किनेको उनी बताउँछन् ।
सिटामोल, जीवनजल, मेट्रो, सिरिन्जलगायतका ९८ प्रकारका औषधि भेरी अस्पतालमा बिरामीले निःशुल्क पाउने व्यवस्था छ । अस्पतालले बिरामीलाई निःशुल्क औषधि नदिँदा उनीहरु महँगोमा फार्मेसीबाट औषधि किन्न बाध्य छन् । सरकारी अस्पतालमा बिरामीलाई औषधि निःशुल्क दिने सरकारी व्यवस्था भए पनि यहाँ त्यो व्यवस्था कार्यान्वयन हुन सकेको छैन । अस्पतालले भने विपन्न वर्गका व्यक्तिहरुलाई औषधि निःशुल्क दिने गरेको बताएको छ । यो पनि वडाबाट सिफारिस ल्याउनु पर्ने झन्झटिलो व्यवस्थाले सबै लाभान्वित हुन सकेका छैनन् । ‘बिरामीलाई कतिबेला अस्पताल पुर्याउने भन्ने हुन्छ,’ भेरी अस्पतालमा आएका अमर नेपालीले भने, ‘बिरामीलाई छाडेर विपन्नको कागज गराउन वडा कार्यालय धाउन सकिँदैन । अस्पताल पुगेपछि डाक्टरको सल्लाहअनुसार औषधि किन्न सुरु हुन्छ । जहाँ निःशुल्क पाइँदैन, पैसा हाल्नु पर्छ ।’
भेरी अस्पतालबाट निःशुल्क वितरण हुने औषधिका विषयमा अस्पताल विकास समितिका अध्यक्ष वीरेन्द्र शाह आफैँ अनविज्ञ छन् । उनले यो व्यवस्थासम्बन्धी जानकारी नभएको बताए । ‘बिमा र विपन्नलाई त औषधि दिएकै होला,’ उनले टेलिफोन कुराकानीमा भने, ‘अन्य विषयमा मलाई त्यति थाहा भएन ।’ अस्पताल व्यवस्थापनको प्रमुख जिम्मेवारी पाएका व्यक्ति आफैँ पनि यस विषयमा अनविज्ञ हुनुले बिरामीले पाउनु पर्ने सुविधा कार्यान्वयनमा जटिलता देखिएको छ ।
ठूला केन्द्रीय अस्पतालहरु बिरामीलाई निःशुल्क औषधि दिने अवस्था नभएको भेरी अस्पतालका निमित्त कार्यालय प्रमुख दिनेश चौधरीले बताए । ‘यो यहाँ मात्र होइन, अन्यत्रका केन्द्रीय स्तरका अस्पतालमा पनि यस्तै छ,’ उनले भने, ‘यो त माथिबाटै व्यवस्थित भएर आउनु पर्छ ।’ सरकारले पनि निःशुल्क औषधि दिने व्यवस्था गर्ने र औषधि नदिने अवस्थाले समस्या सिर्जना भएको भेरी अस्पतालले जनाएको छ ।
भेरी अस्पतालले सञ्चालन गरेको फार्मेसीलाई बीउ पुजी भनेर २०७४ सालमा १५ लाख रुपैयाँ सरकारले उपलब्ध गराएको थियो । त्यसयता फार्मेसीलाई पनि सरकारले पैसा उपलब्ध नगराएको फार्मेसी इन्चार्ज पदम अर्यालले बताए । ‘सरकारले औषधि खरिदका लागि छुट्टै रकम दिँदैन,’ उनी भन्छन्, ‘पैसा नभएपछि बिरामीबाट औषधिको मूल्य नलिइ अगाडि बढ्न सकिँदैन ।’ ‘बीउ पुजीअर्थात फार्मेसी सञ्चालनका लागि आएको १५ लाखबाट सुरुमा औषधि खरिद गरेका थियौं,’ उनले भने, ‘त्यही पैसाबाट खरिद भएको औषधि बिक्री गर्दै बिरामीलाई नियमित औषधि उपलब्ध गराइरहेका छौं ।’ सरकारले औषधि खरिदका लागि पैसा नदिँदा बिरामीले पाउने ९८ प्रकारका औषधि निःशुल्क वितरण गर्न नसकिएको उनको भनाइ छ ।
गत आर्थिक वर्षमा उक्त फार्मेसीले पाँच करोड ४५ लाखको औषधि खरिद गरेको थियो । औषधि खरिद मूल्यभन्दा २० प्रतिशत नाफा जोडेर फार्मेसीबाट औषधि बिक्री भइरहेको छ । अस्पतालमा रहेको सामाजिक सेवा ईकाइबाट सिफारिस भइ आएका बिरामीलाई भने निःशुल्क औषधि दिने गरेको फार्मेसी इन्चार्ज अर्यालको भनाइ छ ।
सामाजिक सेवा ईकाइका अनुसार दैनिक २०/२५ जना विपन्नलाई निःशुल्क औषधिका लागि सिफारिस हुुने गरेको छ । उक्त सुविधाका लागि वडा कार्यालयबाट विपन्न भएको सिफारिस वा स्वास्थ्य जाँच गरेका डाक्टरको सिफारिस चाहिने सामाजिक सेवा ईकाइकी सहजकर्ता बन्धना सापकोटाले बताइन् । उनका अनुसार गत आर्थिक वर्षमा भेरी अस्पतालबाट दुई हजार नौ सय ८६ जना ६० वर्षमाथिका ज्येष्ठ नागरिकले निःशुल्क औषधि पाएका छन् । ६० वर्षभन्दा मुनिका ६ हजार आठ सय ३३ जनाले औषधि पाएको उनले जानकारी दिइन् । यस आर्थिक वर्षको पुससम्म भने दुई हजार नौ सय ३१ जना ६० वर्षभन्दा मुनि र एक हजार एक सय ९७ जना ६० वर्षभन्दा माथिका ज्येष्ठ नागरिकलाई निःशुल्क औषधिका लागि सिफारिस गरिएको उनको भनाइ छ ।
सामाजिक सेवा ईकाइमा पनि सबै विपन्न नागरिकको पहुँच पुग्न सकेको छैन । उक्त ईकाइ र प्रक्रियाका बारेमा पनि जानकारी नहुँदा विपन्न वर्ग पहुँचमा पुग्न नसकेको सामाजिक सेवा ईकाइले जनाएको छ ।
