मनसुन सुरु हुनुअघि बाँकेमा बाढी तथा डुबानजन्य विपद्को पूर्वतयारी स्वरूप बिहीबार बिहान राप्ती नदीमा कृत्रिम घटना अभ्यास गरिएको छ । डुडुवा गाउँपालिका–५ स्थित सिधनियाघाट क्षेत्रमा गरिएको अभ्यासमा सुरक्षा निकाय, रेडक्रस, स्थानीय तह र समुदायका प्रतिनिधिसहित १५० भन्दा बढी जनशक्ति प्रत्यक्ष रूपमा परिचालन गरिएको थियो ।
जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समिति बाँकेको आयोजनामा गरिएको अभ्यासमा नेपाली सेना, सशस्त्र प्रहरी बल, नेपाल प्रहरी, नेपाल रेडक्रस सोसाइटी तथा स्थानीय तहको संयुक्त सहभागिता रहेको थियो । सुपर परियोजनाले व्यवस्थापकीय सहयोग गरेको कार्यक्रमको उद्देश्य बाढीजन्य विपद्मा हुने खोज तथा उद्धार कार्यलाई थप प्रभावकारी बनाउनु रहेको जनाइएको छ ।
अभ्यासका क्रममा नदीमा डुबेका, बाढीले बगाएका, नदी किनारमा फसेका तथा बेपत्ता भएका नागरिकको उद्धार गरिएको दृश्य प्रस्तुत गरिएको थियो । नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरीका टोलीले डुंगाको प्रयोग, डोरीमार्फत उद्धार, प्राथमिक उपचार तथा शव व्यवस्थापनसम्मका अभ्यास प्रदर्शन गरेका थिए ।
कार्यक्रममा नेपाली सेनाको मेडिकल टिमसहित ७३ जना, सशस्त्र प्रहरी बलका ३७ जना, नेपाल प्रहरीका ११ जना, रेडक्रसका ११ जना तथा स्थानीय समुदायका २० जना गरी १५० भन्दा बढी सहभागी भएका थिए ।
बाँकेका प्रमुख जिल्ला अधिकारी तथा जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष दिलकुमार तामाङले बाँके बाढी र डुबानको दृष्टिले संवेदनशील जिल्ला भएकाले सम्भावित क्षति न्यूनीकरणका लागि पूर्वतयारी अभ्यास गरिएको बताए । उनले विगतमा राप्ती नदीमा आएको बाढीले ठूलो जनधनको क्षति पु¥याएको र धेरै नागरिक विस्थापित भएको स्मरण गरे ।
तामाङले भने, ‘बर्सातको समयमा बाँकेमा आउने मुख्य प्रकोप नै बाढी हो । विशेषगरी डुडुवा, नरैनापुर र राप्तीसोनारी गाउँपालिकाका नागरिक हरेक वर्ष प्रभावित हुने गरेका छन् । त्यसैले समयमै तयारी गर्न र समन्वय बढाउन यस्तो अभ्यास आवश्यक छ ।’
उनका अनुसार, जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समितिले मनसुन पूर्वतयारी तथा प्रतिकार्य योजना स्वीकृत गरिसकेको छ । सोही योजना कार्यान्वयनका लागि कृत्रिम घटना अभ्यास सञ्चालन गरिएको हो । उनले भने, ‘विपद्का बेला कुन निकायले कसरी काम गर्ने, उपलब्ध जनशक्ति र स्रोतसाधन कति प्रभावकारी छन् भन्ने मूल्यांकन गर्न पनि यस्तो अभ्यास उपयोगी हुन्छ ।’
नेपाली सेनाको श्री नम्बर ४ बाहिनी अड्डा इमामनगर राँझाका सहायक बाहिनीपति महासेनानी सुवास केसीले बाढी तथा डुबानबाट हुनसक्ने क्षति कम गर्न पूर्वअभ्यास प्रभावकारी हुने बताए । उनले भने, ‘विपद् प्रतिकार्यमा एक्लो निकायले काम गरेर सम्भव हुँदैन । सबै सरोकारवाला निकायबीच समन्वय, सहकार्य र क्षमता अभिवृद्धि भए मात्रै प्रभावकारी उद्धार सम्भव हुन्छ ।’
डुडुवा गाउँपालिका–५ का वडाध्यक्ष झंकबहादुर थापाले राप्ती नदीका कारण स्थानीय बासिन्दाले हरेक वर्ष डुबान, कटान र बाढीको समस्या झेल्दै आएको बताए । उनले पूर्वतयारी अभ्यासले क्षति न्यूनीकरणमा सहयोग पुग्ने विश्वास व्यक्त गरे । थापाले भने, ‘राप्ती नदी आसपासका बस्ती वर्षेनी जोखिममा पर्छन् । यस्तो अभ्यासले विपद्का बेला नागरिक र सुरक्षाकर्मी दुवैलाई काम गर्न सहज बनाउँछ ।’
जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समितिका अनुसार बाँकेमा बाढी मुख्य प्राकृतिक प्रकोपका रूपमा रहेको छ । खोज तथा उद्धारका स्रोतसाधन सीमित भए पनि विभिन्न योजना, पूर्वसूचना प्रणाली र सुरक्षा संयन्त्रमार्फत विपद् व्यवस्थापनका गतिविधि सञ्चालन हुँदै आएका छन् ।
समितिले प्रदेश, जिल्ला र स्थानीय तहका निकायसँग समन्वय गरेर विपद् प्रभावित क्षेत्रमा पूर्वसूचना प्रणाली सञ्चालन गरिएको जनाएको छ । विपद् आइपरे तत्काल परिचालन हुने गरी सुरक्षा निकाय, रेडक्रस तथा अन्य संघसंस्थाका तालिमप्राप्त जनशक्ति तयारी अवस्थामा राखिएको पनि जानकारी दिइएको छ ।
कार्यक्रमको सञ्चालन सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी महेश गुरुङले गरेका थिए । सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी पूर्णबहादुर खत्री पनि कार्यक्रममा सक्रिय सहभागी थिए । जिल्ला आपतकालीन कार्य सञ्चालन केन्द्रका फोकल पर्सन, विपद विज्ञ रुपन ज्ञवालीले यसखालको नियमित अभ्यासले आवश्यक पर्दा निकै प्रभावकारी कार्यसञ्चालनमा सहयोग पुग्ने विश्वास व्यक्त गरे ।