एसके मधेसिया
नेपाल–भारत खुला सीमामा तस्करी नियन्त्रणका लागि भन्सार, सशस्त्र सीमा बल (एसएसबी) र प्रहरी परिचालनमा रहे पनि अवैध कारोबार रोकिन नसकेको पाइएको छ ।
पछिल्लो समय अन्तर्राष्ट्रिय तस्कर समूहहरू सक्रिय भई अखरोट, मेघाश्री गुटखा, कस्मेटिक सामग्री, किशमिश, नेपाली घिउ लगायतका वस्तुहरू ठूलो परिमाणमा नेपालबाट भारततर्फ ओसारपसार भइरहेको स्थानीय स्रोतले जनाएका छन् ।
त्यस्तै, भारतबाट निर्वाध रुपमा भन्सार छलेर नेपाल प्रवेश गरिरहेको दृष्य पनि सामान्य जस्तै देखिने गरेको छ । कोकाकोला, ड्यू, नक्कली सिगरेट भारतबाट अबैध रुपमा नेपाल खुलेआम तस्करी भइरहेको हो ।
स्थानीय स्तरमा फैलिएको चर्चाअनुसार यस्तो तस्करी एसएसबीको जानकारी वा सहमतिविना सम्भव नहुने आशंका गरिएको छ । सीमामा करिब डेढ किलोमिटरको दूरीमा एसएसबीको चौकी तथा निगरानी व्यवस्था रहे पनि तस्करी नरोकिनुले सुरक्षा संयन्त्रको प्रभावकारितामाथि प्रश्न उठेको छ । भारत सरकारले सीमामा पूर्वाधार निर्माणका लागि ठूलो लगानी गरेको भए पनि त्यसअनुसारको नतिजा नदेखिएको स्थानीयको गुनासो छ ।
नेपालतर्फका जैसपुर, जमुनहा, साईंगाउँ, मुंशीपुरवा र कालाबंजर क्षेत्रका केही व्यक्तिहरू भारतीय सीमा क्षेत्र रुपईडीहाका तस्करसँग मिलेमतो गरी अवैध सामग्री ओसारपसारमा संलग्न रहेको आरोप छ । रुपईडीहाको पश्चिम र पूर्व क्षेत्रमा रहेका विभिन्न एसएसबी बीओपी (बोर्डर आउट पोस्ट) हरूमा ठूलो संख्यामा सुरक्षाकर्मी तैनाथ भए पनि तस्करी गतिविधि जारी रहनु चिन्ताजनक मानिएको छ ।
प्राप्त जानकारीअनुसार रुपईडीहामा तस्करहरूले गोदाम स्थापना गरी बिहानै पिकअप गाडीमार्फत नानपारा, बहराइच हुँदै लखनउसम्म अवैध सामग्री पु¥याउने गरिएको छ । जमुनहा क्षेत्रबाट नो–म्यान्स ल्यान्ड प्रयोग गरी सामान भारततर्फ ल्याइने र रुपईडीहाका विभिन्न स्थानमा भण्डारण गरी पछि वितरण गर्ने गरिएको बताइएको छ ।
स्थानीय प्रहरी र एसएसबीका केही कर्मचारीको भूमिकामाथि पनि शंका व्यक्त गरिएको छ । यद्यपि, आधिकारिक रूपमा यसबारे कुनै पुष्टि भएको छैन । उता एसएसबीले भने नेपालतर्फ लैजाँदै गरेको केही सामान बरामद गरी कारबाही गर्ने कार्यलाई प्राथमिकता दिँदै आएको देखिन्छ ।
सीमामा सिसीटिभी क्यामेरा तथा सुरक्षाकर्मीको उपस्थितिका बावजुद तस्करहरूको सक्रियता बढ्दै जानु गम्भीर विषय बनेको छ । यसले सीमा सुरक्षाको प्रभावकारिता र निगरानी प्रणालीमाथि थप प्रश्न खडा गरेको छ ।
हाल बहराइचका प्रहरी प्रमुख र एसएसबी ४२औँ वाहिनीका कमाण्डेन्टको कार्यशैलीमाथि सर्वसाधारणको ध्यान केन्द्रित भएको छ । सीमा क्षेत्रमा बढ्दो तस्करी नियन्त्रणका लागि कडा कदम चाल्न स्थानीयवासीले माग गरेका छन् ।