नेपालगन्जमा अटो तथा ई–रिक्सा आम नागरिकका लागि सहज र सस्तो यातायातको साधन बनेका छन् । तर, पछिल्लो समय यिनै सवारी साधनको संख्या, दर्ता, पार्किङ, रुट र चालकको नियमनसँग जोडिएका समस्या बढ्दै जाँदा सहरको ट्राफिक व्यवस्थापन चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको छ । सडकमा जथाभावी रोक्ने, यात्रु चढाउने–ओराल्ने, लेन अनुशासन उल्लंघन गर्ने र मुख्य बजार क्षेत्रमा पार्किङ गर्ने प्रवृत्तिले पैदलयात्रीदेखि अन्य सवारी चालकसम्मलाई समस्या परेको गुनासो छ ।
नेपालगन्जमा ई–रिक्सा व्यवस्थापनको समस्या नयाँ होइन । उपमहानगरपालिकाले यसअघि नै ई–रिक्साको रेकर्ड राख्ने, जथाभावी पार्किङ नियन्त्रण गर्ने, उचित भाडादर कायम गर्ने र रुट छुट्याउने योजना अघि सारेको थियो । उपमहानगरपालिकाले नै नगरमा आवश्यकताभन्दा बढी ई–रिक्सा भइसकेको भन्दै दर्ता र नियमनलाई प्राथमिकता दिएको थियो । तर, उपमहानगरपालिकाले प्रयास अझै सफल हुन सकेको छैन ।
‘ट्राफिक व्यवस्थापनका लागि वन वे गरिएको ठाउँ पुनः टु वे सवारी चलेका छन्, इक्सिामा भाडादर सूचि राखियो, त्यो क्षणिक मात्रै कार्यान्वयन भयो’, स्थानीय भन्छन्, ‘इरिक्सा सहज र सस्तो भएपनि भाडा थाहा नहुने यात्रुलाई बढी असुल्न खोजेको पाइन्छ ।’ रातीको समयमा भाडा मनपरी रहेको स्थानीय बताउँछन् ।
जिल्ला ट्राफिक प्रहरी कार्यालय बाँकेका प्रमुख कनक बहादुर शाही कानुन बमोजिम दर्ता भएर इरिक्सा चल्ने हो भने समस्या धेरै समाधान हुने बताउँछन् । उनी इरिक्सा व्यवस्थापनका लागि स्थानीय तह पनि जिम्मेवार हुनुपर्ने बताउँछन् । ‘एउटै पालिकामा धेरै इरिक्सा चल्दा ट्राफिक व्यवस्थापनमा समस्या हुन्छ, त्यसैले आवश्यकता अनुसार पालिकामा सूचिकरण गरेर रुट अनुसार चल्ने व्यवस्था मिलाइनु पर्छ’, अटो, इरिक्सा समस्याको दीर्घकालीन समाधानबारे धारणा राख्दै शाही भन्छन् ।
ट्राफिक प्रहरीको तहबाट अटो, इरिक्सा व्यवस्थापनको प्रयास भैरहेको जिल्ला ट्राफिक प्रहरी कार्यालय बाँकेका प्रमुख शाही बताउँछन् । ‘अघिल्लो बर्ष दुर्घटना न्यूनीकरणको उद्देश्यले करिब २ हजार २ अटो, इरिक्सामा रिफलेक्टिभ स्टीकरण लगाएका थियौं’, उनले भने, ‘गत पाँच दिनदेखि पुनः उक्त अभियान सुरु भएको छ, मंगलबार मात्रै ३ सय दर्ता भएका इरिक्सामा रिफलेक्टिभ स्टीकर टाँस गरेका छौं ।’
बाँकेमा मात्रै १० हजार बढी इरिक्सा चल्ने गरेको अनुमान रहेको छ । दर्तामा कडाई भएकाले इरिक्सा दर्ता तथा सूचिकृत पनि भैरहेका छन् । तर, अझै पनि दर्ताविहीन इरिक्सा चल्दा त्यसले जोखिम बढाएको छ । नेपालगन्जमा मात्रै ८ हजार इरिक्सा चल्ने गरेको अनुमान गरेको छ । जसले गर्दा यत्रतत्र इरिक्साका कारण ट्राफिक अव्यवस्थित भएको देख्न सकिन्छ ।
नेपालगन्ज उपमहानगरपालिकाले इरिक्सा व्यवस्थापनका लागि इरिक्सा सञ्चालन व्यवस्थापन तथा नियमन सम्बन्धी कार्यविधि २०७८ बनाएको छ । सोही कार्यविधि अनुसार, विगतमा नेपालगन्ज उपमहानगरपालिकाले इरिक्सा सूचिकरण सुरु गरेको थियो । कार्यविधि अनुसार उपमहानगरपालिकाबाट अनुमति नलिई नगर क्षेत्रमा इरिक्सा सञ्चालन गर्न पाइँदैन । जसको कार्यान्वयनमा कडाई हुँदा चार हजार बढी इरिक्सा उपमहानगरपालिकामा सूचिकृत भएका थिए । तर, अहिले उपमहानगरपालिकामा सूचिकृत भन्दा बढी इरिक्सा नगर क्षेत्रमा रहेको अनुमान गर्न सकिन्छ ।
उपमहानगरपालिकाले सूचिकृत गरेको इरिक्सा पुनः नविकरणका लागि जाने गरेको पाइँदैन । त्यसैले नेपालगन्ज उपमहानगरपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत मान बहादुर बमले गत भदौं १ गते सूचिकृत इरिक्सा ३५ दिनभित्र नविकरण गर्न सूचना जारी गरेका छन् । ‘जेनजी आन्दोलनका क्रममा इरिक्साहरूको लगत जली नष्ट भएको साथै सो पश्चात नविकरण गर्नुपर्ने इरिक्सा मध्ये केही इरिक्सा मात्रै हालसम्म नविकरण भएको’ सूचनामा उल्लेख छ । उपमहानगरपालिकालाई इरिक्सा नविकरण हुन नआउँदा अभिलेख कायम गर्न र सूचिकृत भएका इरिक्सा एकिन गर्न कठिनाइ भएको छ ।
मुख्य बजार क्षेत्रमा अटो तथा ई–रिक्साको अनियन्त्रित आवागमनले व्यापार, पैदलयात्रा र अन्य सवारी सञ्चालनमा असर परेको स्थानीय तथा व्यापारीहरूको गुनासो छ । त्रिभुवन चोक, सदरलाइन, रानीतलाउ रोड, सब्जी मण्डि, सल्यानीबंगला जस्ता साँघुरा ठाउँमा इरिक्साको चापका कारण जाम समेत लाग्ने गरेको छ ।
इरिक्साको समस्या दुर्घटनासँग पनि जोडिएको छ । ई–रिक्सा व्यवस्थापनको अभावले हुने ट्राफिक अव्यवस्थाले दुर्घटनाहरू समेत हुने गरेको छ ।
नेपालगन्ज उपमहानगरपालिकाले मुख्य बजारको ट्राफिक व्यवस्थापनका लागि एकतर्फी सडक सञ्चालन, ई–रिक्सा तथा अन्य सवारीलाई ट्राफिक नियमअनुसार चलाउने, पार्किङ व्यवस्थापन गर्ने र फुटपाथ खाली राख्ने निर्णय यसअघि नै गरेको थियो । उपमहानगरपालिकाले जिल्ला प्रहरी, ट्राफिक प्रहरी र नगर प्रहरीबीच समन्वय गरेर काम गर्ने जनाएको थियो । ‘तर निर्णय हुनु र प्रभावकारी कार्यान्वयन भएको पाइँदैन’, स्थानीय भन्छन् ।
‘अटो तथा ई–रिक्सा नेपालगन्जको यातायात प्रणालीबाट तत्काल हटाउन सकिने विकल्प होइन । यसले हजारौँ परिवारलाई रोजगारी दिएको छ र सर्वसाधारणलाई सस्तो यातायात उपलब्ध गराएको छ । त्यसैले समस्या समाधानको बाटो प्रतिबन्धभन्दा व्यवस्थित सञ्चालन हुनुपर्छ’, स्थानीय राजेश शर्मा भन्छन् ।
यसैबीच बाँकेको कोहलपुर नगरपालिकाले अनुमति विना अटो तथा इरिक्सा सञ्चालन गरेको भेटिए कारवाही गर्ने चेतावनी दिएको छ । पालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत मान बहादुर गिरीले गत साउन २९ गते सूचना जारी गर्दै एक साताभित्र नगरपालिकामा अटो तथा इरिक्सा सूचिकरण गर्न सूचना जारी गरेका छन् ।
नगरपालिकाले अटो तथा इरिक्सा सूचिकरणका लागि यातायात व्यवस्था कार्यालयमा दर्ता तथा नविकरण भएको हुनुपर्ने, विमा, सवारी चालक अनुमति पत्र, सवारी धनीको नागरिकता आवश्यक पर्ने जनाएको छ ।
