दौड प्रतियोगिताप्रति मेरो दृष्टिकोण कसरी बदलियो

विश्व एथलेटिक्स रोड रनिङ च्याम्पियनसिप Copenhagen 26 मा सहभागी भएर फर्किएपछि मसँग धेरै कथा, अनुभव र भावनाहरू थिए, जुन तपाईंहरूसँग बाँड्न मन लाग्यो। हुन त यसलाई ‘सुन्नु’ भन्न पनि मिल्दैन, किनकि आफैंले पढ्नुपर्छ। अनि हो, निकै लामो छ!

म धेरै वर्षदेखि दौड र दौड प्रतियोगितासँग जोडिएको छु। कहिले दौड प्रतियोगिता आयोजना गरेको छु, कहिले धावक बनेको छु—त्यो पनि कहिलेकाहीँ जबरजस्ती दौडनुपर्दा। रनिङ कोच पनि बनेँ, यद्यपि कसैलाई सिकाउने आत्मविश्वास भने कहिल्यै आएन। अहिले आएर म प्रतियोगिताको निर्णायक बनेको छु, र मुख्यतः प्रतियोगिताको प्राविधिक तथा पर्दापछाडिको काममा संलग्न हुन्छु।

यही क्रममा सेप्टेम्बर १९–२० मा डेनमार्कमा भएको World Athletics Road Running Championships Copenhagen 26 मा सहभागी हुने अवसर पाएँ।
साँच्चै भन्नुपर्दा, त्यहाँबाट फर्किएपछि मैले आफैंसँग एउटा प्रश्न गर्नुपर्‍यो—
वास्तवमा राम्रो दौड प्रतियोगिता कस्तो हुनुपर्छ?

विश्वस्तरीय प्रतियोगिता, तर ‘इभेन्ट’ जस्तो महसुस नै भएन प्राविधिक पक्षका बारेमा त धेरै भन्नै पर्दैन। रोड रेसको नियम, व्यवस्थापन र सञ्चालनको हिसाबले यो उच्चतम स्तरको प्रतियोगिता थियो।

दूरी मापन, टाइमिङ, सुरक्षा व्यवस्थापनदेखि निर्णायकको भूमिकासम्म—म आलोचना गर्न सकिन्छ कि भनेर हेर्दै हिँडेको थिएँ, तर खासै कमजोरी भेटिनँ।
८५ देशका ४९६ जना एलिट खेलाडीले तीन दूरी—१ माइल, ५ किलोमिटर र २१ किलोमिटरमा विश्व उपाधिका लागि प्रतिस्पर्धा गरेका थिए।
त्यहाँ साँच्चिकै विश्वस्तरीय प्रदर्शन पनि भयो। केन्याकी Agnes Ngetich ले महिलाको हाफ म्याराथनमा १:०५:१५ को विश्व कीर्तिमान बनाइन्। स्वीडेनका Andreas Almgren ले पुरुषतर्फ ५८:०६ को समय निकाल्दै आफ्नै युरोपियन रेकर्ड तोडेर उपाधि जिते।

तर तपाईंलाई थाहा छ?
मैले सबैभन्दा धेरै सम्झिएको कुरा ती तथ्यांक र रेकर्ड होइनन्।
मेरो मनमा बसेको कुरा थियो—त्यहाँको सहजता र शान्त वातावरण।
विश्व च्याम्पियनसिपजस्तो ठूलो प्रतियोगिता, त्यसमाथि करिब ६५ हजार आम धावक सहभागी भएको कार्यक्रम। संख्या ठूलो थियो, तर पनि पूरा कार्यक्रम सहरको सामान्य जीवनसँग यति सहज रूपमा मिसिएको थियो कि अचम्म लाग्थ्यो।
पूरै रुटको दुवैतर्फ मानिसहरू उभिएर धावकलाई हौसला दिइरहेका थिए। ठाउँ–ठाउँमा संगीत र मनोरञ्जन थियो। सहर नै प्रतियोगिताको स्वागतका लागि सजिएको थियो।

दुई दिनमा रुटको छेउमा १ लाखभन्दा बढी दर्शक आएको बताइएको थियो।
र मलाई सबैभन्दा मन परेको कुरा के थियो भने—
१ माइल दौडमा सहभागी सबैभन्दा ठूलो उमेर समूह ५–९ वर्षका बालबालिका थिए।
कल्पना गर्नुहोस् त— एउटा पाँच वर्षको सानो बच्चा आफ्नो जीवनकै पहिलो माइल त्यही सडकमा दौडिरहेको छ, जहाँ विश्वका च्याम्पियनहरू पनि दौडिरहेका छन्।
सामान्यतया म कुनै पनि दौड प्रतियोगितामा जाँदा मेरो दिमागमा तुरुन्तै संख्या, व्यवसाय, लागत र बजेटका कुरा आउँछन्।

तर यो प्रतियोगितामा मैले ती सबै कुरा बिर्सिएँ।
किनकि मेरो अगाडि देखिएको कुरा त्योभन्दा धेरै ठूलो थियो।
यहाँ दौड प्रतियोगिता भनेको सहरले बाध्य भएर सहनुपर्ने ‘इभेन्ट’ थिएन।
यो सहरको जीवनकै एउटा हिस्सा थियो।

यसको पछाडि को–को थिए?
त्यसपछि मेरो जिज्ञासा बढ्यो—यस्तो प्रतियोगिताको पछाडि आखिर को थियो?
थप खोजेपछि मैले बुझें, Copenhagen मा यसको एउटै आयोजक थिएन।
यो सहरका विभिन्न पक्ष र संस्थाहरूको सहकार्यको परिणाम रहेछ।
City of Copenhagen, Sport Event Denmark र Wonderful Copenhagen मिलेर प्रतियोगिता आयोजना गर्न पहल गरेका रहेछन्।
त्यसपछि Danish Athletics र Sparta Athletics & Running ले World Athletics को तर्फबाट प्रतियोगिता सञ्चालनको जिम्मेवारी लिए।
यसको नेतृत्व Sparta का CEO Dorte Vibjerg ले गरिरहेकी थिइन्। Sparta आफैं Copenhagen को स्थानीय रनिङ क्लब हो।
मुख्य प्रायोजक थियो ASICS।
अर्थात् यो वास्तवमै सहकार्यबाट बनेको एउटा उत्कृष्ट टोली थियो।

मलाई सबैभन्दा प्रभावित बनाएको कुरा—स्वयंसेवक दौड प्रतियोगिताको आयोजनामा नियमित रूपमा टिमसँग काम गर्ने मानिसको रूपमा म राम्रोसँग बुझ्छु—स्वयंसेवकहरू कुनै पनि सफल प्रतियोगिताको मुटु हुन्।
Copenhagen मा प्रत्येक स्वयंसेवकलाई ASICS ले टी–सर्ट, लामो बाहुलाको कपडा र दौडने जुत्ता दिएको रहेछ। तर कुनै आर्थिक पारिश्रमिक थिएन।
एक रुपैयाँ पनि होइन। तर सबैजना आफ्नो जिम्मेवारीको स्थानमा मुस्कानसहित उभिएका थिए। किनकि उनीहरूका लागि त्यो कसैको बाहिरी कार्यक्रम थिएन।
यो उनीहरूको आफ्नै सहरको कार्यक्रम थियो। र मलाई साँच्चै महसुस भयो—हरेक स्वयंसेवकले यो प्रतियोगितालाई आफ्नै कार्यक्रम र आफ्नै जिम्मेवारीका रूपमा लिएको थियो।

एउटा प्रतियोगिताबाट सुरु भएको परम्परा

जब मैले यसको इतिहास हेरेँ, त्यतिबेला बल्ल मैले त्यहाँको वातावरण किन यस्तो रहेछ भनेर बुझें। Copenhagen ले सन् २०१४ मा World Half Marathon Championships आयोजना गरेको रहेछ।

त्यही सफलतापछि अर्को वर्ष Copenhagen Half Marathon सुरु भयो।
एउटा प्रतियोगिता विस्तारै पूरै सहरले हरेक वर्ष पर्खने परम्परा बन्यो।
अहिले अवस्था यस्तो छ कि CPH Half 2027 का ४५ हजार स्थानका लागि १ लाखभन्दा बढी धावकले आवेदन दिएका छन्।

सन् २०१४ देखि २०२६ सम्म आइपुग्दा डेनमार्कले केवल १२–१३ वर्षमै आफूलाई यो स्तरमा पुर्‍याएको छ।

अनि हाम्रोतिर फर्केर हेर्दा मनमनै लामो सास फेर्नुपर्छ।

निरन्तर आयोजनाको परिणाम

वर्षौँसम्म निरन्तर दौड प्रतियोगिता आयोजना गर्दा त्यसको वास्तविक परिणाम पनि देखिँदो रहेछ। कम्तीमा २५ प्रतिशत डेनिस नागरिकले दौडलाई आफ्नो फुर्सदको गतिविधिका रूपमा लिने गरेका छन्।

यी प्रतियोगितासँग जोडिएका कार्यक्रमहरूले अहिलेसम्म १४ हजार बालबालिका तथा युवालाई दौडसँग जोडिसकेका छन्।

अझ मलाई निकै प्रभाव पारेको कुरा— यस वर्षका ७० प्रतिशत धावक Gen Z र Gen Alpha पुस्ताका थिए। तर सन् २०१४ मा ७० प्रतिशत धावक Baby Boomer पुस्ताका थिए। अर्थात् सहरले आफ्नो दौड संस्कृति अर्को पुस्तामा सफलतापूर्वक हस्तान्तरण गरेको छ। त्यो नै वास्तविक विरासत हो।

अब अलिकति संख्या खेलाऔँ
यसपटक मेरो ध्यान पैसामा थिएन। तर पनि संख्या हेर्ने बानी कहाँ जान्छ र?
मैले आधिकारिक वेबसाइटमा उल्लेख गरिएको दर्ता शुल्कलाई प्रत्येक दूरीको अधिकतम क्षमतासँग गुणा गरेर एउटा सामान्य हिसाब निकालेँ।
(१ DKK = करिब ५.१ थाई भाट)
हाफ म्याराथन: ७९९ DKK × ३५,००० धावक = २७,९६५,००० DKK, अर्थात् करिब १४२.६ मिलियन भाट।
५ किलोमिटर: २९९ DKK × २०,००० धावक = ५,९८०,००० DKK, अर्थात् करिब ३०.५ मिलियन भाट।
१ माइल: १९९ DKK × १०,००० धावक = १,९९०,००० DKK, अर्थात् करिब १०.१ मिलियन भाट।
दर्ता शुल्क: २० DKK × ६५,००० धावक = १,३००,००० DKK, अर्थात् करिब ६.६ मिलियन भाट।
कुलमा करिब ३७ मिलियन DKK, अर्थात् करिब १९० मिलियन भाट।
र यो केवल दर्ता शुल्कको हिसाब हो। यसमा प्रायोजकबाट आएको रकम वा सरकारी सहयोग समावेश छैन। वास्तविक रकम अझ बढी हुन सक्छ। केही सञ्चारमाध्यमका अनुसार हाफ म्याराथनमा ४५ हजार धावक सहभागी हुन्छन्।
हाफ म्याराथनमा थप १० हजार धावक थपिँदा मात्र करिब ४० मिलियन भाट थप आम्दानी हुन सक्छ।

अब सहरभित्र घुम्ने पैसाको कुरा गरौँ।
World Athletics का अनुसार ५३ प्रतिशत सहभागी विदेशी थिए—अर्थात् करिब ३४ हजार जना। मैले धेरै ठूलो अनुमान नगरी एउटा सामान्य हिसाब गरेँ।
यदि प्रत्येक विदेशी धावकले तीन रातको बसाइमा होटल, खाना र स्थानीय यातायातमा करिब ५,००० DKK अर्थात् २५,५०० भाट खर्च गर्छ भने,
प्रत्येक धावकसँग औसत ०.७ जना साथमा आएको मानौँ, र ती व्यक्तिले करिब ४,००० DKK खर्च गरे भने, स्थानीय धावकले औसत ५०० DKK खर्च गरे भने,
र रुटको छेउमा आएका दर्शकले औसत १०० DKK खर्च गरे भने,
दर्ता शुल्कसहित प्रत्यक्ष रूपमा सहरमा घुम्ने रकम करिब ३३० मिलियन DKK, अर्थात् करिब १.७ अर्ब भाट हुन सक्छ।

सम्भावित दायरा करिब १.३ देखि २ अर्ब भाट हुन सक्छ।
र यसमा हवाई टिकट, एलिट खेलाडीका टोली, सञ्चारमाध्यम तथा लामो समयको पर्यटनबाट आउने खर्च समावेश गरिएको छैन।
फेरि स्पष्ट पार्न चाहन्छु—
यी मेरा आफ्नै सामान्य अनुमान हुन्, आधिकारिक तथ्यांक होइनन्।
मैले केवल एउटा कुरा देखाउन खोजेको हुँ—
राम्रोसँग डिजाइन गरिएको एउटा दौड प्रतियोगिताले कति ठूलो मूल्य सिर्जना गर्न सक्छ।

हाम्रो देशमा पनि यस्तै प्रतियोगिता भए कति राम्रो हुन्थ्यो सिधा कुरा गर्दा, मेरो दृष्टिकोणमा थाइल्यान्डमा अहिले पनि यी सबै पक्ष एकैपटक पूरा गर्ने दौड प्रतियोगिता छैन। हामीसँग ठूला प्रतियोगिता छन्। दौडलाई साँच्चिकै माया गर्ने धावक छन्। धेरै सक्षम आयोजकहरू छन्। तर अझै पनि यस्तो प्रतियोगिता छैन, जसलाई पूरै सहरले ‘यो हाम्रो हो’ भनेर महसुस गरोस्। तर म निराश भएर फर्किएको छैन। बिल्कुल होइन। म त आशा बोकेर फर्किएको छु ।

Copenhagen ले जे गर्‍यो, त्यो ठूलो पैसाको थुप्रोबाट सुरु भएको होइन।
त्यो सहकार्यबाट सुरु भयो। सहर सह–आयोजक बन्यो। पर्यटन संस्थाले अवसर देख्यो। स्थानीय रनिङ क्लब मुख्य आधार बन्यो। प्रायोजकले स्वयंसेवकको जिम्मेवारी लियो। र स्थानीय मानिसहरूले आफ्नो सहर खोलेर प्रतियोगितालाई स्वागत गरे। अनि यो कुरा पनि बिर्सनु हुँदैन—थाइल्यान्डले सन् २०२२ मा Bangkok मा World Athletics Global Running Conference आयोजना गरिसकेको छ।
हामी यो स्तरबाट सोचेजति टाढा छैनौँ।

म हाम्रो देशमा यस्तो दौड प्रतियोगिता देख्न चाहन्छु— जहाँ पाँच वर्षको बच्चाले विश्व च्याम्पियनसँग एउटै सडकमा आफ्नो जीवनको पहिलो माइल दौडियोस्।
जहाँ सडकछेउको खाजा पसल चलाउने आमाले कुर्सी निकालेर बसेर धावकलाई हौसला दिऊन्।

जहाँ स्वयंसेवकले प्रतियोगिताको टी–सर्ट लगाएर गर्वका साथ छाती फुलाएर उभिन सकून्। र जहाँ हामीजस्ता आयोजकहरू पनि मुस्कुराउन सकौँ—केवल नाफा कमाएको कारणले होइन, पूरै सहरलाई खुसी दिन सकेको अनुभूति भएर।
मेरो लागि उत्कृष्ट दौड प्रतियोगिता सबैभन्दा ठूलो प्रतियोगिता नहुन सक्छ।
सबैभन्दा धेरै पैसा कमाउने प्रतियोगिता पनि नहुन सक्छ।

सायद त्यो यस्तो प्रतियोगिता हो— जहाँ धावक, सहरवासी र आयोजक—सबै जना अर्को वर्ष फेरि एक–अर्कालाई भेट्न चाहून्। Copenhagen ले मलाई प्रमाणित गरेर देखाइदिएको छ—यो सम्भव छ। र म साँच्चिकै विश्वास गर्छु— एक दिन हामी पनि आफ्नै देशमा यो गर्न सक्छौँ। अन्त्यमा, म हृदयदेखि मेरा गुरु तथा मेरो प्रेरणाको स्रोत रूट(Rut)लाई धन्यवाद दिन चाहन्छु।

यदि रूटले मलाई निरन्तर अवसरहरू नदिनुभएको भए, मेरो लागि नयाँ ढोका नखोलिदिनुभएको भए, म आज जहाँ उभिएको छु, यहाँसम्म आइपुग्ने थिइनँ।

थाइल्यान्डका म्याराथन टेक्निकल अफिसर सतापाेर्न नन राईकाे वालबाट लिएर नेपालीमा अनुवाद गरिएको हाे ।)