स्पेनमा शताब्दीपछिको सूर्यग्रहण

एक शताब्दीभन्दा लामो समयपछि स्पेनमा देखिएको खग्रास सूर्यग्रहण हेर्न बुधबार सहरदेखि ग्रामीण क्षेत्रसम्म लाखौँ मानिस भेला भए । सूर्य, चन्द्रमा र पृथ्वी एकै सीधा रेखामा परेपछि केही समयका लागि दिनमै अँध्यारो छाएको अद्भुत दृश्य हेर्न स्पेनसँगै पोर्चुगल, आइसल्यान्ड र अन्य क्षेत्रबाट समेत मानिस पुगेका थिए ।

खग्रास सूर्यग्रहणको प्रतीक्षामा मानिसहरू ल्यानका कुर्सी, छाता र सूर्य हेर्न प्रयोग गरिने विशेष चश्मासहित खुला स्थानमा भेला भएका थिए । आकाश सुरुमा बिस्तारै र पछि तीव्र रूपमा अँध्यारिँदै गएपछि भीडले ताली बजाउँदै खुसी व्यक्त गरेको थियो । चन्द्रमाले सूर्यलाई पूर्ण रूपमा ढाकेपछि केही समयका लागि दिन रातजस्तै देखिएको थियो ।

उत्तरपूर्वी स्पेनको प्राचीन रोमनकालीन पहाडी सहर मेडिनसेलीबाट ग्रहण हेर्नुभएकी भाषा शिक्षिका रोजा सेलिबर्टीले प्रत्यक्ष दृश्यलाई अविस्मरणीय अनुभवका रूपमा वर्णन गर्नुभयो । उहाँले जति तस्बिर वा भिडियो हेरे पनि प्रत्यक्ष खग्रास सूर्यग्रहणको अनुभवसँग त्यसको तुलना हुन नसक्ने बताउनुभयो ।

खग्रास सूर्यग्रहणको मार्ग उत्तरी तथा मध्य स्पेन र पोर्चुगलको फराकिलो क्षेत्रमा फैलिएको थियो । त्यसपछि ग्रहणको छायाँ भूमध्यसागरतर्फ अघि बढेको थियो । यसअघि ग्रहणले ग्रिनल्यान्ड र आइसल्यान्डका केही भूभागसमेत पार गरेको थियो ।

चन्द्रमाले सूर्यको प्रकाशलाई पूर्ण रूपमा छेक्ने अवस्थालाई खग्रास सूर्यग्रहण भनिन्छ । यसको अधिकतम अवधि आइसल्यान्डको पश्चिमी तटमा दुई मिनेट ३० सेकेन्डभन्दा कम रहने अनुमान गरिएको थियो । पोर्चुगल हुँदै स्पेन प्रवेश गरेपछि सूर्यास्त नजिकिँदै जाँदा खग्रास अवस्थाको अवधि एक मिनेट वा त्यसभन्दा कम भएको थियो । त्यसपछि खग्रास सूर्यग्रहण भूमध्यसागरमा समाप्त भएको थियो ।

स्पेनी अधिकारीहरूले ग्रहण हेर्न कम्तीमा पाँच लाख अतिरिक्त पर्यटक आउने अनुमान गरेका थिए । खग्रास सूर्यग्रहण देखिने मार्गमा पर्ने ए कोरुना, बिलबाओ र स्यान्टियागो डे कम्पोस्टेलालगायत उत्तरी सहरमा होटलको माग निकै बढेको थियो ।

यस दुर्लभ खगोलीय घटनाका लागि स्पेनले सार्वजनिक सुरक्षामा समेत विशेष तयारी गरेको थियो । ग्रहण देखिने समयमा देशका धेरै क्षेत्रमा तापक्रम ३५ डिग्री सेल्सियसभन्दा माथि पुगेको थियो भने केही क्षेत्रमा डढेलोको जोखिमसमेत कायम थियो ।

कम जनघनत्व भएका भित्री क्षेत्रमा करिब ३५० वटा आधिकारिक अवलोकनस्थल तयार पारिएको थियो । आन्तरिक मन्त्रालयका अनुसार अवलोकनस्थल र त्यहाँ पुग्ने मार्गमा ३३ हजार ५०० भन्दा बढी सुरक्षाकर्मी परिचालन गरिएको थियो ।

केही साताअघि मात्र स्पेनको इतिहासकै विनाशकारीमध्ये एक डढेलोले करिब ५०० वर्गकिलोमिटर क्षेत्र प्रभावित बनाएको थियो । मध्य स्पेनको अविला क्षेत्रमा दशौँ हजार मानिसलाई सुरक्षित स्थानमा सार्नुपरेको थियो । दक्षिणी तथा मध्य स्पेनका केही क्षेत्रमा अझै साना डढेलोहरू सक्रिय थिए ।

आइसल्यान्डको राजधानी रेक्जाविकमा बादल लागेको भए पनि सयौँ मानिस ऐतिहासिक हलग्रिमस्किर्कजा चर्चअगाडि भेला भएका थिए । उनीहरूले रङ्गीन वर्षात् पोसाक लगाएर खग्रास सूर्यग्रहणको प्रतीक्षा गरेका थिए ।

वर्षाका कारण सूर्यको आकृति स्पष्ट देखिन नसके पनि खग्रास अवस्थाको चरम समयमा अचानक अँध्यारो छाएको थियो । सडकका बत्ती निभेझैँ देखिएको त्यस क्षणमा मानिसका मोबाइल फोनका प्रकाश मात्र स्पष्ट देखिन्थे । भीडले अँध्यारोको अनुभव गर्दै उत्साह व्यक्त गरेको थियो । अझै कडा वर्षा भइरहेका बेला पहिलो प्रकाश फर्किएपछि भीडले थप उत्साहका साथ प्रतिक्रिया जनाएको थियो ।

सूर्यको केही भाग मात्र ढाकिने आंशिक सूर्यग्रहण हेर्नसमेत विशेष सुरक्षा चश्मा आवश्यक भएकाले स्पेनभर यसको माग अत्यधिक बढेको थियो । यस्ता चश्मामा आँखालाई क्षति पुर्‍याउन सक्ने सौर्य विकिरण रोक्ने विशेष फिल्टर प्रयोग गरिन्छ ।

स्पेनका सुपरमार्केट, डिपार्टमेन्ट स्टोर, सङ्ग्रहालय र तारामण्डल केन्द्रहरूले महिनौँदेखि ग्रहण चश्मा बिक्री तथा वितरण गरेका थिए । धेरै फार्मेसीमा भने बुधबारअघि नै चश्माको मौज्दात सकिएको थियो । मङ्गलबार साँझ म्याड्रिडको एक फोटो पसलबाहिर चश्मा किन्न लामो लाइन लागेको थियो ।

ग्रिनल्यान्डनजिकैको समुद्रमा एमएस स्पिट्सबर्गेनका कप्तान सेभेरे रुडले १२६ यात्रुलाई खग्रास सूर्यग्रहण देखाउन जहाजलाई उपयुक्त स्थानमा राख्ने प्रयास गर्नुभएको थियो । पूर्वी ग्रिनल्यान्डको राइपफजर्ड क्षेत्रमा जहाजको स्थानबारे यात्रुले दिनभर कप्तानसँग चासो राखेका थिए ।

“म सक्दो प्रयास गर्नेछु, म आफ्नो सुपरम्यान शक्ति प्रयोग गर्नेछु”, रुडले भन्नुभएको थियो । आर्कटिक वृत्तभन्दा उत्तरतर्फको १७ दिने यात्रामा रहेका यात्रुले २४ घण्टासम्म उज्यालो रहने क्षेत्रको अनुभव गरिरहेका थिए । त्यस्तो अवस्थामा अचानक करिब दुई मिनेट अँध्यारो हुने खग्रास सूर्यग्रहण उनीहरूका लागि विशेष आकर्षण बनेको थियो ।

रुडका अनुसार जहाजमा ग्रहणको प्रतीक्षा क्रिसमसको पूर्वसन्ध्याजस्तै उत्साहपूर्ण थियो । उहाँले बिहानको खाजा खान जाँदासमेत सबै यात्रु निकै उत्साहित देखिएको बताउनुभयो ।

ग्रहणका कारण आइसल्यान्डको राजधानी रेक्जाविकमा बुधबार रातको होटलको औसत मूल्य सामान्यभन्दा निकै बढेको थियो । आइसल्यान्डमा सन् १९५४ पछि पहिलो खग्रास सूर्यग्रहण देखिँदै थियो भने सन् १४३३ पछि पहिलोपटक राजधानी रेक्जाविकबाट खग्रास ग्रहण देखिने अवसर आएको थियो ।

डाटा समूह लाइटहाउस इन्टेलिजेन्सका अनुसार होटलको मूल्य सन् २०२५ को सोही अवधिको तुलनामा झन्डै दोब्बर भएको थियो । धेरै पर्यटकले वर्षौंअघि नै होटल बुक गरेका थिए । यद्यपि ग्रहणको समयमा आइसल्यान्डका धेरै भागमा बादल लागेको थियो ।

व्यस्त पर्यटकीय मौसमकै बीच आइसल्यान्डमा थप २० हजार विदेशी पर्यटक आउने अधिकारीहरूको अनुमान थियो । चार लाखभन्दा कम जनसङ्ख्या रहेको देशमा यस्तो आगमनले पर्यटन क्षेत्रमा उल्लेखनीय चाप सिर्जना गरेको थियो ।

रेक्क्यानेसबेर नगरपालिकास्थित ७० कोठाको होटल केफ्लाभिक पूर्ण रूपमा भरिएको थियो । त्यहाँ बसेका पाहुनाले करिब एक मिनेट ४५ सेकेन्डसम्म खग्रास सूर्यग्रहण हेर्ने अपेक्षा गरेका थिए । होटलका मालिक तथा व्यवस्थापक स्टेइनथर जोन्सनले ग्रहणको समयमा होटलको माग अत्यधिक बढेको र धेरै पाहुना अघिल्लो वर्षदेखि नै बुकिङका लागि सम्पर्कमा आएको बताउनुभयो ।

उहाँले सन् १९८६ मा होटल खोलेयता यस्तो ठूलो आकर्षण पहिलोपटक देखेको बताउनुभयो । त्यस वर्ष अमेरिकी राष्ट्रपति रोनाल्ड रेगन र सोभियत नेता मिखाइल गोर्बाचेभबीच रेक्जाविकमा शिखर वार्ता भएको थियो । “रेगन र गोर्बाचेभबाहेक ग्रहण नै सबैभन्दा ठूलो आकर्षण हो”, उहाँले मुस्कुराउँदै भन्नुभयो ।

बेलायतका विभिन्न क्षेत्रमा सूर्य ९० प्रतिशतभन्दा बढी ढाकिएको थियो । सन् १९९९ पछि बेलायतबाट देखिएको सबैभन्दा उल्लेखनीय सूर्यग्रहण हेर्न मानिसहरू खुला मैदान, पार्क र पहाडी क्षेत्रमा भेला भएका थिए ।

लन्डनको थेम्स नदी र मध्य सहरको दृश्य देखिने ग्रीनविच पार्कमा पनि ठूलो भीड जम्मा भएको थियो । चन्द्रमा सूर्यअगाडि आएपछि आकाश अस्वाभाविक रूपमा खैरो र अँध्यारो बनेको थियो ।

भेनेजुएलामा बाल्यकालमा पहिलो ग्रहण हेर्नुभएकी भेरोनिका ओरोस्कोले छिमेकीसँग बाँड्न श्याम्पेनको बोतल खोल्नुभएको थियो । उहाँले त्यतिबेला सूर्य फेरि उदाउने हो कि होइन भन्ने डर लागेको सम्झँदै विज्ञानले त्यसको कारण बुझाउने गरेको बताउनुभयो । ४१ वर्षको उमेरमा फेरि ग्रहण हेर्दा पनि अनुभव उत्तिकै जादुमय लागेको उहाँले बताउनुभयो ।

मङ्गलबार २४ वर्ष पुग्नुभएकी अजा लिलिटले ग्रहणलाई आफूले पाएको ‘ब्रह्माण्डबाट आएको जन्मदिनको उपहार’ जस्तो लागेको बताउनुभयो । दुर्लभ खगोलीय घटनाले आफू ब्रह्माण्डको विशालताका तुलनामा कति सानो रहेछु भन्ने महसुस गराएको उहाँको भनाइ थियो ।

स्पेनमा एक शताब्दीभन्दा लामो समयपछि देखिएको खग्रास सूर्यग्रहण वैज्ञानिक तथा खगोलीय घटनाका रूपमा मात्र सीमित रहेन । यसले लाखौँ मानिसलाई आकर्षित गर्दै पर्यटन, होटल व्यवसाय, सुरक्षा व्यवस्थापन र स्थानीय अर्थतन्त्रमा समेत ठूलो प्रभाव पारेको थियो । दुर्लभ खगोलीय घटनालाई प्रत्यक्ष हेर्न मानिसले गरेको उत्साह र लामो तयारीले सूर्यग्रहणप्रतिको विश्वव्यापी आकर्षणसमेत देखाएको छ ।