मानव अधिकारवादी संस्था एड्भोकेसी फोरम नेपाल, लुम्बिनी प्रदेशले बाँकेको आसमानपुरस्थित जयन्दु बालसुधार गृहमा रहेका कानुनी विवादमा परेका बालकहरूका लागि खेलकुद सामग्री सहयोग गरेको छ ।
सुधार गृहमा पर्याप्त खेलकुद सामग्रीको अभाव भएपछि त्यहाँ रहेका बालकहरूले लिखित रूपमा सहयोगको अनुरोध गरेका थिए । सुधार गृह प्रशासन र बालकहरूको संयुक्त अनुरोधपछि फोरमले करिब १५ हजार रुपैयाँ बराबरको खेलकुद सामग्री उपलब्ध गराएको हो ।
एक कार्यक्रमका बीच एड्भोकेसी फोरम नेपालका लुम्बिनी प्रदेश संयोजक अधिवक्ता बसन्त गौतमले बालसुधार गृहलाई उक्त खेलकुद सामग्री हस्तान्तरण गर्नुभयो । फोरमले बालकहरूका लागि क्यारिम बोर्ड र फुटबल उपलब्ध गराएको छ ।
सामग्री हस्तान्तरण गर्दै अधिवक्ता बसन्त गौतमले कानुनी विवादमा परेका बालकहरूको खेलकुद, मनोरञ्जन र शारीरिक तन्दुरुस्तीका लागि यी सामग्री प्रदान गरिएको बताउनुभयो । यस सहयोगले बालकहरूको स्वच्छ जीवन, मनोरञ्जन र दैनिक जीवनमा सकारात्मक प्रभाव पार्ने उहाँको भनाइ थियो । यस्तै, सुधार गृहका प्रमुख किशोर रानाले यस प्रकारको सहयोगले बालकहरूलाई शारीरिक तथा मानसिक रूपमा स्वस्थ र सन्तुलित रहन ठूलो मद्दत पुग्ने उल्लेख गर्नुभयो ।
खेलकुद सामग्री प्राप्त गरेपछि त्यहाँ रहेका बालकहरूले पनि खुसी व्यक्त गरेका छन् । पर्याप्त खेलकुद सामग्री नहुँदा खेल्ने र मनोरञ्जन गर्ने समय प्रभावकारी रूपमा उपयोग गर्न नपाइरहेको अवस्थामा ठूलो क्यारिम बोर्ड प्राप्त भएपछि शारीरिक तन्दुरुस्ती र मनोरञ्जनमा ठूलो सहयोग पुग्ने विश्वास बालकहरूले व्यक्त गरे ।
फोरमको निरन्तर सहयोग र सुधार गृहको अवस्था
एड्भोकेसी फोरम नेपालले यसअघि पनि बालसुधार गृहमा रहेका बालकहरूका लागि शिक्षा, स्वास्थ्य, पारिवारिक पुनर्मिलन तथा पुनर्स्थापनामा सहयोग गर्दै आएको छ । संस्थाले बालकहरूका लागि अंग्रेजी भाषा सिकाई, कपाल काट्ने (हेयरकट) लगायतका सीपमूलक तालिमहरू समेत सञ्चालन गरिसकेको छ । यसका साथै आर्थिक रूपमा कमजोर र आफ्नै कानुनी व्यवसायी राख्न नसक्ने असमर्थ पक्षका लागि फोरमले निःशुल्क कानुनी सहायता समेत उपलब्ध गराउँदै आएको छ ।
जयन्दु बालसुधार गृहको रेकर्ड अनुसार हाल (असार २६ गतेसम्म) सुधार गृहमा कुल १७८ जना कानुनी विवादमा परेका बालकहरू रहेका छन् । जसमध्ये ८५ जनाको फैसला भइसकेको छ भने ९३ जना पुर्पक्षको क्रममा रहेका छन् । मुद्दागत रूपमा हेर्दा यौनजन्य कानुनी विवादको अपराधमा बालकहरूको संख्या उल्लेखनीय रहेको छ । जेनेजी (GenZ) आन्दोलनका क्रममा फरार भएका ११५ जना मध्ये ४७ जना अझै पनि फरार अवस्थामा रहेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।
थप सुधारको आवश्यकता
खेलकुद सामग्रीको उपलब्धता सकारात्मक र उपयोगी पहल भए तापनि सुधार गृहको समग्र अवस्थालाई हेर्दा थप सुधारको खाँचो देखिएको छ । बालकहरूको उमेर र अवस्था अनुसार वर्गीकरण, पुनर्स्थापनामुखी कार्यक्रम, न्यायिक प्रक्रियाको समयमै जानकारी, मनोसामाजिक सहयोग तथा सुधार अवधि छुट सम्बन्धी कानुनी प्रावधानको प्रभावकारी कार्यान्वयन जस्ता पक्षमा थप काम गर्नुपर्ने देखिन्छ । बाल न्यायको मूल उद्देश्य सजाय मात्र नभई सुधार, संरक्षण र पुनर्स्थापना हुनुपर्ने भएकाले सोही अनुरूपका कार्यक्रमहरू केन्द्रमा राखेर सञ्चालन गर्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याइएको छ ।
