सजल गैरे
बाँके राष्ट्रिय निकुञ्जका पाँचवटै जंगल सफारी रुट सञ्चालनमा आएसँगै जिल्लाको पर्यटन प्रवद्र्धन र पर्यटकको बसाइ अवधि बढाउन बाँकेका तारे होटल व्यवसायी एकजुट भएका छन् । निकुञ्जको प्राकृतिक सुन्दरता, जैविक विविधता र वन्यजन्तुलाई पर्यटकीय उत्पादनका रूपमा विकास गर्ने उद्देश्यले नेपालगन्ज र कोहलपुरका होटल व्यवसायीले एकीकृत ‘सफारी प्याकेज’ निर्माणको पहल थालेका हुन् ।
होटल एसोसिएसन नेपाल (हान), बाँके च्याप्टर र नाट्टा बाँकेसँगको सहकार्यमा अघि बढाइएको पहलमा आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटक, विशेषगरी भारतीय पर्यटकलाई लक्षित गरिएको छ । प्रस्तावित प्याकेजमा होटलदेखि निकुञ्जसम्मको यातायात, अनुभवी प्रकृति पथप्रदर्शक, जिप सफारी, निकुञ्ज प्रवेश शुल्क र स्थानीय परिकारको स्वादलगायतका सेवा समेट्ने योजना छ ।
व्यवसायिक एकतासहितको यस पहलमा होटल सिद्धार्थ, होटल स्नेहा, होटल ग्यालेक्सी, सोल्टी वेस्टेन्ड प्रिमियर, शुभ होटल, लिला प्यालेस र कल्पतरु होटललगायतका तारे होटलका व्यवस्थापकीय प्रमुख तथा प्रतिनिधि सहभागी भएका छन् । त्यसका लागि शनिवार उनीहरूले आफैँ निकुञ्जको स्थलगत भ्रमण गरी त्यहाँको पर्यटकीय सम्भावना, उपलब्ध गतिविधि र पर्यटकलाई दिन सकिने अनुभवबारे जानकारी लिएका हुन् ।
नेपालगन्जमा आयोजना हुने ठूला कार्यक्रमहरूमा सीमित होटल वा एउटै स्थानलाई प्राथमिकता दिने प्रवृत्तिले समग्र पर्यटन व्यवसायमा आपसी सहकार्य कमजोर बनेको व्यवसायीहरुको भनाइ छ । सबै होटल व्यवसायीले एकअर्कालाई सहयोग गर्दै अघि बढ्न सके व्यक्तिगत व्यवसायसँगै जिल्लाको पर्यटन प्रवद्र्धनमा पनि योगदान पुग्ने उनीहरुले बताए ।
होटल सिद्धार्थका जनरल म्यानेजर बद्री कोइरालाले बाँके राष्ट्रिय निकुञ्ज आफ्नो पहिलो भ्रमण भएको बताउँदै त्यहाँको शान्त वातावरण, चराचुरुङ्गी र प्राकृतिक सुन्दरताले आफूलाई आकर्षित गरेको बताए । पर्यटकलाई निकुञ्ज भ्रमणसँगै स्थानीय होमस्टे र रात्रि बसाइमा जोड्न सके उनीहरूको बसाइ अवधि बढाउन सकिने उनको धारणा छ ।
‘हामीले पर्यटकलाई बाँकेमा कसरी लामो समयसम्म राख्न सकिन्छ भन्ने विषयमा नयाँ सम्भावना देखेका छौँ । स्थानीय होमस्टे र रात्रि बसाइलाई पनि प्याकेजमा समेट्न सके धेरै पर्यटकलाई यहाँ बसाउन सकिन्छ । अब यो योजनालाई व्यवहारमा कार्यान्वयन गर्नुपर्छ,’ उनले दैनिक नेपालगन्जसँग भने ।
होटल स्टार लाइटका फ्रन्ट अफिस म्यानेजर विनोद बुढाथोकीले आफू तीनदेखि चार पटकसम्म बाँके राष्ट्रिय निकुञ्ज पुगिसकेको बताए । उनले बर्ड वाचिङ, फिस थेरापी, मड थेरापी, बोटिङ तथा चुरे हाइकिङजस्ता गतिविधिको अनुभव लिएको जानकारी दिए । प्रकृतिमा रमाउन चाहने पर्यटकका लागि निकुञ्जमा धेरै सम्भावना रहेको उनको भनाइ छ ।
‘पर्यटकहरूले यहाँ आएपछि के गर्न सकिन्छ भनेर सोध्नुहुन्छ । मैले आफैँ यी गतिविधिको अनुभव लिएको छु । त्यसैले पर्यटकलाई यहाँ उपलब्ध गतिविधि र सुविधाबारे राम्रोसँग जानकारी दिएर भ्रमणका लागि प्रेरित गर्न सकिन्छ,’ उनले भने ।
कार्यक्रम संयोजक भोजराज शाहका अनुसार, बाँके आउने पर्यटकलाई एक दिनका लागि मात्र सीमित नराखी कम्तीमा दुई दिनसम्म बस्ने वातावरण निर्माण गर्न आवश्यक छ । ‘यदि हामीले एक दिनका लागि आएका पर्यटकलाई दुई दिनसम्म रोक्न सक्यौँ भने मात्रै बाँकेलाई वास्तविक पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा विकास गर्न सक्छौँ,’ उनले दैनिक नेपालगन्जसँग भने ।
होटल स्नेहाले विगतदेखि नै पर्यटकलाई बाँके राष्ट्रिय निकुञ्ज भ्रमण गराउँदै आएको भए पनि पर्याप्त प्रचारप्रसार, पर्यटकीय पूर्वाधार र नजिकै होमस्टेको उपलब्धता नहुँदा अपेक्षित रूपमा पर्यटक आकर्षित गर्न कठिनाइ भइरहेको शाहले बताए । पर्यटकलाई निकुञ्जसम्म लैजान स्पष्ट सूचना, व्यवस्थित व्यवस्थापन र एकीकृत प्याकेज आवश्यक रहेको उनले औँल्याए ।
निकुञ्ज भ्रमणपछि दैनिक नेपालगन्जसँग आफ्नो अनुभव सुनाउँदै बाटिका होटलका प्रबन्ध निर्देशक सत्नारायण थारूले होटल व्यवसायी मात्र एकजुट भएर पर्यटन प्रवद्र्धन सम्भव नहुने बताए । ‘हामी मात्रै मिलेर हुँदैन । विभिन्न क्षेत्रका अभियन्ता, कन्टेन्ट क्रिएटर, पर्यटनकर्मी, स्थानीय समुदाय र निकुञ्ज प्रशासन पनि सँगै जोडिनुपर्छ । यसलाई राष्ट्रियस्तरमा मात्र सीमित नराखी अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटन बजारसम्म पु¥याउन सकिन्छ,’ उनले भने ।
उनका अनुसार, बाँके राष्ट्रिय निकुञ्जको प्रचारप्रसारलाई डिजिटल माध्यम र विभिन्न पर्यटनसम्बन्धी अभियानसँग जोड्न सके नयाँ पर्यटक आकर्षित गर्न सकिन्छ ।
कल्पतरु होटलका जनरल म्यानेजर लक्ष्मण पन्थीले निकुञ्जलाई होटलको नियमित पर्यटकीय प्याकेजमा समावेश गर्न आफूहरू इच्छुक भए पनि यसअघि वास्तविक लागत, पर्यटकले पाउने अनुभव र व्यवस्थापनबारे अन्योल रहेको बताए । स्थलगत भ्रमणपछि पर्यटकलाई निकुञ्जको विशेषता र उपलब्ध गतिविधिबारे जानकारी गराउने तथा प्याकेजमार्फत सेवा उपलब्ध गराउने विषयमा स्पष्टता आएको उनको भनाइ छ ।
‘बाँके भन्नेबित्तिकै हामीले बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जलाई पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा सम्झिने गरेका थियौँ । तर समान प्रकृतिको अनुभव तुलनात्मक रूपमा कम खर्चमा बाँके राष्ट्रिय निकुञ्जमै पनि लिन सकिने रहेछ भन्ने कुरा प्रत्यक्ष अनुभव गर्न पायौँ,’ उनले भने । विशेषगरी नेपाल र भारतमा मात्र पाइने चौका अवलोकन गर्न पाउँदा आफूलाई थप खुसी लागेको उनले बताए ।
बाघ मात्रै होइन, जैविक विविधता पनि बाँकेको आकर्षण
नेचर गाइड एसोसिएसन बाँकेका अध्यक्ष भीमबहादुर डाँगीका अनुसार, बाँके राष्ट्रिय निकुञ्ज भौगोलिक बनावट र जैविक विविधताका हिसाबले अन्य निकुञ्जभन्दा पृथक छ । यहाँ चुरे पहाड, भावर क्षेत्र, ठूला रूख तथा विभिन्न जडीबुटीजन्य वनस्पति पाइने भएकाले प्रकृतिप्रेमी पर्यटकका लागि विशेष आकर्षण रहेको उनले बताए ।
बाँके राष्ट्रिय निकुञ्ज मुख्यतः पाटेबाघको संरक्षणका लागि स्थापना गरिएको हो । डाँगीका अनुसार, यहाँ हाल ५१ वटा पाटेबाघ रहेको तथ्यांक छ । लेजर प्रविधि तथा सीसीटीभीको सहायताबाट बाघको अनुगमन गरिँदै आएको उनले जानकारी दिए ।
तर निकुञ्ज भ्रमणमा आउने सबै पर्यटकले बाघ देख्छन् भन्ने ग्यारेन्टी नहुने उनको भनाइ छ । ‘बाघ हेर्न चाहने पर्यटकले धैर्य राख्नुपर्छ । बाघ नदेखिए पनि यहाँको प्राकृतिक वातावरण, चराचुरुङ्गी र अन्य वन्यजन्तुको अवलोकन आफैँमा रमाइलो अनुभव हो,’ दैनिक नेपालगन्जसँग आफ्नो अनुभव साझा गर्दै उनले भने ।
नेचर गाइड डाँगीका अनुसार, बाँके राष्ट्रिय निकुञ्जमा ३०० भन्दा बढी प्रजातिका चराचुरुङ्गी, ५५ प्रजातिका माछा, २४ प्रजातिका सरीसृप, ३४ प्रजातिका स्तनधारी तथा नौ प्रजातिका उभयचर पाइन्छन् । नेपाल र भारतमा मात्र पाइने चौका यहाँको विशिष्ट वन्यजन्तु आकर्षणमध्ये एक हो ।
निकुञ्जमा पर्यटकलाई गाइड गर्दै आएकी महिला प्रकृति पथप्रदर्शक शान्ति थारूले गाइडिङका क्रममा आफूले आठदेखि १० पटकसम्म बाघ देखेको अनुभव सुनाइन् । उनका अनुसार, चौका अवलोकन पनि पर्यटकका लागि विशेष अनुभव बन्न सक्छ ।
होटल, निकुञ्ज र समुदायलाई जोड्ने पर्यटन रणनीति
नाट्टा बाँकेका अध्यक्ष डिल्लीराज रेग्मीका अनुसार, बाँके राष्ट्रिय निकुञ्जमा पटक–पटक अध्ययन, अवलोकन र छलफल भए पनि अपेक्षाअनुसार पर्यटक आकर्षित गर्न सकिएको छैन । पर्याप्त पर्यटकीय सम्भावना हुँदाहुँदै पनि त्यसलाई प्रभावकारी रूपमा बजारमा स्थापित गर्न नसकिएको अवस्थामा अब होटल व्यवसायीलाई योजनाको केन्द्रमा राखेर पर्यटन प्रवद्र्धनको रणनीति अघि बढाइएको उनले बताए ।
अध्यक्ष रेग्मीका अनुसार, होटल व्यवसायसँग निकुञ्जको पर्यटनलाई जोड्दै पर्यटकका लागि सहज, आकर्षक र व्यवस्थित प्याकेज निर्माण गर्नु अहिलेको आवश्यकता हो । होटल व्यवसायीको अनुभव, लगानी र व्यावसायिक क्षमताको उपयोग गर्दै निकुञ्जलाई पर्यटकीय बजारमा स्थापित गर्ने प्रयास भइरहेको उनले बताए ।
होमस्टे महासंघ लुम्बिनी प्रदेशका सचिव तथा मिनी गाभरका सञ्चालक बाबुराम चौधरीका अनुसार, बर्दिया र चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जले पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा स्थापित गरेको पहिचान र सञ्चालनको अभ्यासलाई पछ्याउँदै बाँके राष्ट्रिय निकुञ्जलाई पनि व्यवस्थित पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा विकास गर्न सकिन्छ । त्यसका लागि होटल व्यवसायी, होमस्टे सञ्चालक, स्थानीय समुदाय र निकुञ्ज प्रशासनबीच प्रभावकारी सहकार्य आवश्यक रहेको उनको भनाइ छ ।
‘प्रस्तावित प्याकेजमा होटलदेखि निकुञ्जसम्मको यातायात, अनुभवी गाइड, निकुञ्ज प्रवेश शुल्क, जिप सफारी तथा स्थानीय परिकारको स्वाद समेटिनेछ,’ व्यवसायीहरुले दैनिक नेपालगन्जसँग भने । यसले पर्यटकलाई एउटै प्याकेजमार्फत सम्पूर्ण सेवा उपलब्ध गराउनुका साथै स्थानीय होमस्टे, समुदाय र होटल व्यवसायलाई समेत प्रत्यक्ष लाभ पु¥याउने अपेक्षा गरिएको व्यवसायीहरुको भनाइ छ ।
बाँके राष्ट्रिय निकुञ्जका पाँचवटै सफारी रुट सञ्चालनमा आएसँगै पाटेबाघ, चौका, हात्ती, विभिन्न प्रजातिका चराचुरुङ्गी तथा अन्य वन्यजन्तु अवलोकनको सम्भावना थप फराकिलो बनेको छ । अब चुनौती भनेको यी प्राकृतिक सम्पदालाई व्यवस्थित पर्यटन उत्पादनका रूपमा विकास गरी राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटकसम्म पु¥याउनु हो ।
होटल व्यवसायी, पर्यटन बोर्ड, निकुञ्ज प्रशासन, प्रकृति पथप्रदर्शक, स्थानीय होमस्टे र पर्यटन अभियन्ताबीच सहकार्य हुन सके बाँके राष्ट्रिय निकुञ्जलाई पश्चिम नेपालको महत्त्वपूर्ण वन्यजन्तु तथा प्रकृतिमा आधारित पर्यटन गन्तव्यका रूपमा स्थापित गर्न सकिने अपेक्षा गरिएको हानले जनाएको छ । ‘पर्यटकलाई बाँकेसम्म ल्याउने मात्र होइन, यहाँको प्रकृति, संस्कृति र स्थानीय आतिथ्यको अनुभव दिलाउँदै थप दिन बसाल्ने साझा प्रयासले बाँकेको पर्यटन विकासमा नयाँ सम्भावनाको ढोका खोल्न सक्छ,’ शनिवारको सामुहिक अवलोकन भ्रमणपछि पर्यटन व्यवसायीहरुको भनाइ थियो ।
