जीवनको दौडसँग जोड्न पो म्याराथन

नेपालगन्ज म्याराथनको दशौं संस्करण आज नेपालगन्जमा आयोजना हुँदैछ । यसको परिकल्पना किन, कसरी र के का लागि गरियो होला ? आयोजक क्रियटिभ ह्याण्डस्का अध्यक्ष टीएस ठकुरी भन्छन्, ‘नेपालगन्ज म्याराथनले विश्वभर हाम्रो सहरलाई चिनाउँछ ।’ देशमा दौड संस्कृतिको विकास र विश्वभरका खेलाडीलाई नेपालगन्ज ल्याउने ठकुरीको सपना कसरी साकार होला ? यी र यस्तै प्रश्नहरू बीच एक दशकको म्याराथन यात्रा बितेको नेपालगन्जबासीले सायदै पत्तो पाए होलान् । ठकुरीको भनाइ छ, ‘नेपालगन्जबासीले अपनत्व लिएमात्रै म्याराथनले बिजारोपण गरेको सपनाले साकार स्वरूप ग्रहण गर्छ ।’ दैनिक नेपालगन्जका लागि प्रधानसम्पादक झलक गैरेले ठकुरीसँग गरेको संवादको अशं आजको विशेष ।

म्याराथन अन्तर्गत नै विभिन्न रनहरू स्थापित गर्न सकिए भने रनिङ कल्चर विकास हुन्छ र अन्तिममा नेपालगन्ज म्याराथन सफल हुन्छ भन्ने उद्देश्यले हामीले अन्य रनहरू गराइरहेका छौं ।

सहरलाई केले चिनाउँछ ?

सहरलाई चिनाउने अरु धेरै आयामहरू त होलान् अहिले संसारको प्याटर्न हेर्दाखेरि चाहिँ अहिले प्याटर्न हेर्दा चाहिँ इभेन्टहरूले पनि सहरलाई चिनाएर आकाश जस्तो लाग्छ ।

जस्तो मेसीले लामो समय बार्सिलोनाबाट खेले सुन्दाखेरि बार्सिलोना क्लबको नाम जस्तो लाग्छ तर त्यो सहरको नाम हो । अहिले सहरको नाम र क्लबको नाम पर्यायवाची जस्तै भयो ।

इभेन्टको कुरा गर्दा जस्तै काल फिल्म फेस्टिवल बर्लिन फिल्म फेस्टिवल वा भेनिस त्यो भनेको फेस्टिवलले उचाई लिँदै गयो र सहरको नाम लियो । यही हिसाबले हेर्दाखेरि म्याराथनमा पनि मैले त्यस्तै देख्छु ।

हुन त सहरको नाम पनि ठूलै होला तर ठूलो म्याराथन हुने म्याराथन हुने सहरको नाम संसारभरि चर्चित भएको पाउँछु मैले ।

नेपालगन्ज म्याराथनलाई त्यसरी नै सोचिरहेका हौँ ?

मलाई चाहिँ तीन चारवटा उद्देश्य लाग्छ । म काठमाडौँ पढ्दै गर्दा वा काम गर्दैगर्दा नेपालगन्ज प्रतिको आकर्षण त्यति धेरै देख्थिन । त्योबेला आफ्नो ठाउँ कसरी आकर्षित गर्ने भन्ने भन्दा इभेन्टले पनि गर्छ है भन्नेमा म कन्भिन्स थिएँ ।

मैले खेल पत्रकारिता गरिरहँदा इभेन्टले सहरलाई चिनाउँछ भन्ने मलाई लाग्थ्यो । र इभेन्टले धेरै मानिसलाई सहरप्रति आकर्षित गर्छ भनेर पनि म अगाडि बढेको हुँ ।

तर, नेपालगन्जमा रासनको जन्म हुनुमा अरु पनि कारण छन् । जस्तो हामीले यसलाई विशेष अवसर कहाँ निर पारेका छौं भने एकातिर देश १० वर्ष लामो दण्डबाट गुज्रियो त्यसले एउटा समाजमा अशान्ति थियो । २०६३ मङ्सिर ५ गते विद्रोही पक्ष र सरकार पक्षबीच बृहत शान्ति सम्झौतामा हस्ताक्षर भयो । त्यो अवसर हामीले निकाल्यौँ । तर, त्योभन्दा यहाँलाई लाग्ला २०६३ मा पो शान्ति सम्झौता भएको थियो । तर, म्याराथनको यात्रा त २०७२ मा सुरु भयो । अर्को दोस्रो संविधानसभाले संविधान जारी गर्ने तरखर थियो । त्यो बेला जातीय भनौँ वा साम्प्रदायिक दङ्गा हुने खालको वातावरण थियो । विशेषगरी त्यो तराई क्षेत्र अझ भनौ नेपालगन्जमा त्यो अवस्था देखिन्थ्यो । हामीलाई लाग्यो समाज विभाजित भइरहेको छ । हामीले सबैलाई एक ठाउँमा ल्याउने के हो त माध्यम भनेर खोजी गर्यौ ।

र हामीले म्याराथनको यात्रा अब सुरु गर्नुपर्छ भनेर लाग्यो । पूर्वार्धमा जुन अशान्ति थियो त्यो बिस्तारै अवसानतिर गइरहेको थियो । २०७२ साल मङ्सिर ५ गते पहिलो वर्ष हामीले पिस म्याराथन भनेर सुरु गर्यौ । त्यसको उद्देश्य भनेकै सबै जातजाति सबै धर्म सबै पेशा सबै लिङ्ग सबैलाई एकै ठाउँमा ल्याउने म्याराथन एउटा विधा हो । सबैलाई एकै ठाउँ ल्याइदिन्छ र समान भूमिका दिन सक्छ म्याराथनले ।

म्याराथन भनेको सबैले आफ्नो मार्केटिङ ब्रान्डिङ निःशुल्क गर्न पायो । किनभने यो सडकमा खेलिने खेल हो । सबैले निःशुल्क दौडिन पायो ।

यसले कहिँ न कहीँ समाजलाई समाजमा रहेका विभिन्न पेशा व्यवसायीलाई आफ्नो विज्ञापन गर्ने थलोका रूपमा पनि विकास भयो । र त्यसले अपनत्व जगाउँछ । त्यही सोचले नेपालगन्जमा रथन आरम्भ गरेका थियो ।

जे सोचेर म्याराथन आयोजना गर्नुभएको थियो त्यही बाटोमा हुनुहुन्छ तपाईहरु आजसम्म आइपुग्दा ?

संसारभर म्याराथन आयोजनाको अभ्यास उस्तै उस्तै नै हो । पक्कै पनि हामीले १० वर्षको यात्राको कुरा गरिरहँदा कसरी यसलाई राम्रो बनाउने कसरी आकर्षित बनाउने कसरी यसमा अझै जोड्दै जाने विभिन्न आयामहरूले हेर्दै र परीक्षण पनि गर्दै आएका छौं ।

खुसीको कुरा पनि हो गौरव पनि लाग्छ व्यक्तिगत कुरा मात्रै पनि होइन यो सिंगो सहरको लागि खुशीको कुरा हो । एम्स जसले विश्वभरिको म्याराथनको अनुगमन गर्छ केही आफ्नो अनुभवहरू सेयरिङ गर्ने स्थान प्रदान गर्छ । त्यहाँबाट प्रमाणीकरण भएर नेपाली धावकहरू पहिलोपटक दौडिएको नेपालगन्ज म्याराथन नै हो । सँगसँगै पहिलोपटक विद्युतीय चिप्स संसारका सबै म्याराथनमा हुन्छ, तर नेपालमा थिएन त्यसरी विद्युतीय चिप्स लगाएर दौडिएको पहिलोपटक पनि नेपालगन्ज म्याराथन नै हो ।

कसरी हामी अन्तर्राष्ट्रिय म्याराथनहरुसँग जोडिने कसरी उनीहरूसँग नजिक हुने भन्ने क्रममा हामीले एम्समा आवेदन दियौं त्यो पनि स्वीकृत हुँदा नेपालगन्ज म्याराथन नेपालबाट पहिलो पूर्णकालीन सदस्यता प्राप्त गर्न सफल भयो ।

त्यसपछि संयोगले एम्सको झन्डै चार दशकको यात्रामा नेपालबाट प्रतिनिधित्व गर्ने सौभाग्य मैले नै थिएँ नेपालबाट नेपालगञ्ज म्याराथनबाट । सन् २०२२ मा जापानको ओसाकामा भएको एम्सको २३ औँ वर्ल्ड कङ्ग्रेसमा यसरी विश्व समुदायसँग सम्बन्ध जोड्ने क्रममा हामी छौं ।

एकातिर केही सिक्ने मौका पनि दिएको छ र त्यही नेटवर्किङले विभिन्न ठाउँहरूबाट हामीलाई निम्तो आउने र र सिक्नका लागि त्यस्ता प्लेटफर्महरू प्रयोग गरिँदै आएको छ ।

उसो भए विश्वका विभिन्न म्याराथनहरू हेर्दा हामी कहाँ पुगेका छौं ?

वास्तवमा भन्नुपर्दा हामी धेरै नै पछाडि छौँ । त्यसलाई मैले अन्यथा पनि लिँदैन । त्यसको विकासक्रमको क्रममा पनि हामी धेरै पछाडि छौँ । हाम्रो लोकतन्त्रको अभ्यासमा पनि हामी पछाडि छौँ । हाम्रो प्राथमिकीकरण के हो भन्ने विषयमा पनि हामी कताकता अल्मलिएका छौँ । हाम्रो प्राथमिकीकरणको क्षेत्र म्याराथन वा इभेन्ट वा सहरलाई चिनाउने कुरा अझै महत्वपूर्ण मानिएको छैन । तर हामीले नागरिक स्तरबाट गरेको पहल मात्रै हो ।

हामीले समाजलाई वा नागरिक अगुवाहरूलाई जगाउने प्रयास चाहिँ गरिरहेका छौं यसमा स्वयं मैले पनि बाहिर गएर केही कुरा सिक्ने र यहाँ आएर प्रयोग गर्ने प्रयास गरिरहेको छु । यसै क्रममा बढिरहेको छ यात्रा आशा छ नेपालगन्ज म्याराथन पनि अझै उचाइमा पुग्नेछ ।

बीचमा दुई तीनवटा कन्फ्रेन्सहरूमा मैले भाग लिने मौका पाएँ । जसले गर्दा एउटा सर्कल बन्यो । त्यसले गर्दा मैले नेपालको बारेमा भन्ने मौका पाइरहेको थिएँ । त्यसले संसारमा जसले लिड गरिरहेका छन् उनीहरूसँग घनिष्टता बढिरहेको थियो । मैले नेपालमा के गर्न सकिन्छ भनेर एउटा जिज्ञासा उहाँहरूसँग राखिरहन्थेँ । एम्सले आफ्ना सदस्य राष्ट्रहरूलाई आगामी वर्ल्ड कांग्रेस आयोजना गर्न इच्छुक हुनुहुन्छ कि भनेर सोधेको थियो । मैले पनि इमेल मार्फत पत्रचार गरेको थिएँ । केही सम्भावित आयोजकलाई छनोट गरिएको छ र तपाईहरुले आफ्नो प्रिजेन्टेसन लिएर आउनुस् भनेर भन्नुभयो । मैले त्यो सम्बन्धी प्रिजेन्टेसन भियतनाममा गरे झन््डै अढाई सय प्रतिनिधि सहभागी वल्ड कांग्रेसमा मैले नेपालको बारेमा भन्ने मौका पाएँ । र त्यसले उत्साहित नै बनाएको मैले महसुस गरेँ । अन्तिममा नर्वेको म्याराथन र नेपालको नेपालगञ्ज म्याराथन बीच भोटिङको हुने अवस्था बन्यो । नर्वेको ८७ मत हाम्रो झन्डै ६७ मत आयो । संसारका म्याराथनका प्रतिनिधिहरू ६७ जनाले नेपाललाई माया गर्नुभएको मैले महसुस गरेँ । नेपालप्रति चासो राख्ने पनि हुनुहुँदो रहेछ भनेर मलाई गर्व पनि लाग्यो खुसी पनि लाग्यो ।

नेपालगन्जले अपनत्व लिएन भनेर विकल्प त खोजिरहनुभएको छैन नि ?
त्यसमा दुईवटा कुरा छ एउटा चाहिँ हामीले त्यसलाई अभियानकै रुपमा लिएका हौँ । दशौँ म्याराथन सकिएपछि जिल्लामा त व्यापकै रुपमा गराउने सोचेका छौं । यही बीचमा सिद्धार्थ रन र बागेश्वरी रन भनेर हामीले पूर्णरुपमा सहयोग गर्यौ । हामीले अपेक्षा गरेको त दौड संस्कृतिको हो नि त । मानिस स्वस्थ हुनुपर्छ जीवनको दौडसँग जोड्न पो म्याराथन हो त ।
म्याराथन अन्तर्गत नै विभिन्न रनहरू स्थापित गर्न सकिए भने रनिङ कल्चर विकास हुन्छ र अन्तिममा नेपालगन्ज म्याराथन सफल हुन्छ भन्ने उद्देश्यले हामीले अन्य रनहरू गराइरहेका छौं ।
त्यसले भुई मान्छेसम्म म्याराथन जान्छ र र दौडको महत्व बुझाउन सकिन्छ । हाम्रो तर्फबाट गर्ने प्रयास चाहिँ गर्छौं हामी अब ।

कन्क्लेभले म्याराथनलाई सघाउँछ अथवा नयाँ ढंगले जान खोजेको हो?
यसमा दुईवटै पाटो छ । यसले नेपालगन्ज म्याराथनलाई सहयोग पुग्छ नै । पछिल्लो पुस्ता यो डिस्कोर्समा नरमाउने पुस्ता हामीले पाएका छौँ । त्यो चाहिँ डरलाग्दो कुरा हो । हामीले जति किताब पढ्थ्यौ पछिल्लो पुस्ताले पढ्दैन कि जस्तो लागिरहेको छ । र त्यही कुरालाई मध्यनजर गर्दै हामीले नेपालगन्जमा डिस्कोर्स नगर्ने त ? पढ्ने पढाउने सुनाउने एउटा फोरम किन विकास नगर्ने त भन्ने हिसाबले हामीले नेपालगन्ज डिस्कोर्स सुरु गरेका हौँ ।

दौडका थप इभेन्टहरुको अर्थ के हो ?
नेपालगन्ज नाइट रन राप्ती सोनारी नेचर रन गौघाट ग्रीनरन र साप्ताहिक रहन सुरु गरेका छौं । कर्णाली हाफ म्याराथन एउटा अर्को प्रदेशमा नेपालगन्जसँग जोड्नका लागि सुरु भइसकेको छ ।
नाइट रन हरेक वर्ष असोज ३ गते संविधान दिवसको दिन आगामी वर्षदेखि निरन्तर हुनेछ । नाइटसन एउटा नयाँ टेस्ट पनि भयो । हामीले आयोजना गरेको नाइट रन नेपालमै पहिलो हो ।
धावक जन्माउने एउटा प्रक्रिया हो । खेलाडी जन्माउने एउटा प्रक्रिया हो । हामीले चाहिँ एउटा खेलकुदको संस्कृति विकास गर्ने एउटा माध्यम म्याराथनलाई बनाएका छौं । रनिङ कल्चर गाउँँगाउँमा पु¥याउने बच्चाबच्चामा पु¥याउनेमा हामी लागिरहेका छौं । दौडमा आकर्षित हुँदा कुनै न कुनै रूपमा खेलतर्फ आकर्षित हुने प्रक्रिया सुरु हुन्छ । खेलमा दौड महत्वपूर्ण विधा हो । मलाई लाग्छ खेलमा दौड मान्छेको जीवनसँगै जोडिएको छ ।

अब कसरी अगाडी बढ्दै हो ?
अहिले विश्व विभिन्न समस्याबाट जुधिरहेको छ । चाहे त्यो प्रविधिको विकासले होस् चाहे विकासका नाममा विभिन्न विनाशहरू भएका हुन् विनाशका कारण जुन स्वास्थ्यमा प्रतिकूल अवस्था देखिरहेको छ नि त अहिले हरेक मान्छेहरू स्वास्थ्य समस्याबाट गुज्रिरहेका छन् नि त अहिले
अहिले बिरामी भएर अस्पताल पुग्दा अधिकांश चिकित्सकले भन्ने गरेको औषधि त लेख्दिन्छु तर बिहान उठ्ने हिँड्ने दौड्ने गर्नुस् । त्यो चाहिँ एउटा पर्यायवाची शब्द जस्तै बनेको छ । डाक्टरले भनेपछि तपाईं बाध्यात्मक रुपले हिँड्नुहुन्छ दौडाउनुहुन्छ भने त्यसलाई तपाईँले आफ्नो दैनिकीसँग किन नजोड्ने ? बच्चालाई सानैदेखि बताइदिने हो भने उ सानैदेखि सजक हुन्छ अलिकति । उसले आफूलाई अनुशासनको दायराभित्र ल्याउन प्रयास त गरिहाल्छ । एउटा पाटो त्यो भयो अर्कोतिर यो डिप्रेसन समस्याहरूबाट जोगिनका लागि पनि उसले आफूलाई दरिलो बनाउँछ यति आनन्द आउँछ कि मैले आफूलाई अनुभव गरिरहेको छु ।
नेपालगन्ज म्याराथनमा पैसाका कारणले कुनै पनि वञ्चित हुनु पर्दैन । पैसै नहुने मान्छेलाई पनि हामीले दौडमा सहभागी गराउने प्रतिबद्धता जनाउँछौं ।